تسخیرشدگان

معرفی کتاب تسخیرشدگان، اثر آلبر کامو، ترجمه خشایار دیهیمی

درست است که بیشتر مخاطبان ادبیات آلبر کامو را با رمان‌هایش می شناسند، اما این نویسنده هم نمایشنامه‌نویس است و هم در تئاتر و اجرا و کارگردانی تجربه‌های ارزشمندی به جا گذاشته است. کتاب تسخیرشدگان آخرین نمایشنامه آلبر کاموست و بعد از آن او در یک تصادف جانش را از دست داد، اما پیش از مرگ دلخراشش او در تئاتر این نمایشنامه را با طراحی باشکوهی اجرا کرد و استقبال خوبی نیز از آن شد. نمایشنامه تسخیرشدگان از تأثیر کامو از داستایفسکی و به‌خصوص رمان‌های ابله و شیاطین بیرون آمده. او بخشی سیاسی و اجتماعی از رمان داستایفسکی را به سبک و سیاق خودش و نزدیک به زبان و ادبیات خودش بازخوانی می‌کند.

این نمایشنامه را یکی از اجتماعی‌ترین کارهای کامو می‌دانند. نگاه فلسفی و سیاسی کامو در این اثر نشان می‌دهد که چگونه ایدئولوژی‌های افراطی می‌تواند زندگی افراد و یک جامعه را تحت‌تأثیر خودش قرار دهد و به ویرانی بکشاند. این اثر را یکی از بهترین کارهای کامو می‌دانند، چراکه هم سال‌ها به آن اندیشیده بود و هم زمانی آن را نوشت که اندیشه‌اش به پختگی رسیده بود و در کارش تجربه‌های فراوان داشت. او یکی از شخصیت‌های رمان تسخیرشدگان یا شیاطین داستایفسکی را در مرکز کار خودش قرار می‌دهد و از جنایت او نگاهی فلسفی، سیاسی، اجتماعی و عاشقانه می‌سازد، ضمن اینکه آن فردگرایی و پوچ‌گرایی‌ای که در کارهای خودش دارد در این اثر نیز به‌طور کامل‌تر و بالغانه‌تری به اوج خود رسیده است. نمایشنامه تسخیرشدگان حکایت گروهی جوان است که به‌خاطر ایدئولوژی افراطی خود به خشونت متمایل می‌شوند و حتی عشق نیز بینشان دیگر جایی ندارد. در این کتاب نه‌تنها اثر و ردپای داستایفسکی، نویسنده محبوب کامو، را می‌توان دید، بلکه آثار جنگ جهانی دوم و تأثیری که بر زندگی کامو گذاشته بود کاملاً مشخص است. کتاب تسخیرشدگان با ترجمه خشایار دیهیمی از نشر ماهی به چاپ رسیده است.

درباره کتاب تسخیرشدگان

آلبر کامو در مقدمه کتاب تسخیرشدگان آورده است که سال‌ها شخصیت‌های آن را بر روی صحنه تئاتر تجسم می‌کرده و در نهایت بعد از چند سال کار و تلاش و استقامت آن را به مرحله نوشتن و اجرا رسانده است. او در این نمایشنامه خطی باریک و عمیق از کتاب داستایفسکی را گرفته و بعد داستان خودش را بر آن سوار کرده. نمایشنامه تسخیرشدگان درباره خشم، انتقام، ایدئولوژی و عشق است و کامو با ظرافت این موضوعات را در کنار هم در یک قصه و با شخصیت‌هایی کامل پرورانده. او در این اثر هم طنز داستایفسکی را گرفته و هم تراژدی خودش را سوار بر آن کرده است و از این جهت می‌توان گفت نمایشنامه تسخیرشدگان را به اثری مستقل تبدیل کرده که جهان‌بینی خاص کامو در آن بسیار مشخص است. پوچ‌گرایی و تراژدی کامو که همواره رنگی از امیدواری نیز در خود دارد در این اثر هم پیداست و پر است از لحظات رنج و سختی و خشونت‌گرایی که در اثر افراط در ایدئولوژی شکل می‌گیرند. او به‌خوبی در مقدمه کتاب می‌گوید این آدم‌ها عجیب و دور از ما نیستند و ممکن است بخشی از خود ما باشند: «جان‌هایی پاره پاره و مُرده که نمی‌توانند عشق بورزند و از این ناتوانی رنج می‌برند.» او به‌خوبی جهان روحی آدم‌های زمان خودش را که از دل جهان مدرن و رنج‌ها و مصائب جنگ جهانی و ویرانی پس از آن بیرون آمده‌اند می‌شناسد. کامو شخصیت‌های یک شاهکار جهانی را به روی صحنه آورده ولی با زبانی امروزی‌تر. او با استفاده از یک راوی وارد جهان نمایش می‌شود. زبان شخصیت‌هایش نزدیک به ما و از دوران کلاسیک به دور هستند. در این اثر مفاهیمی مطرح می‌شوند و در تاروپود داستان تنیده شده‌اند که مختص به تمامی زمان‌هاست. چیزهایی مانند آزادی، هویت انسان، امیدواری و ناامیدی، خشونت و عشق. برقرار کردن رابطه داستانی میان این مفاهیم و شخصیت‌پردازی‌های قوی برای روایتی قصه‌گو از ویژگی‌های مهم این اثر است. این کار باعث شده تا علاوه بر لذت بردن از داستان تسخیرشدگان، به پرسش درباره مفاهیم مطرح شده نیز بیندیشیم. نقد مدرن و به چالش کشیدن دوران معاصر از قابلیت‌های آثار کاموست که در این اثر نیز به روشنی پیداست.

خلاصه کتاب تسخیرشدگان

نمایشنامه تسخیرشدگان، همان‌طور که اشاره شد، بازخوانی معاصر رمان شیاطین یا تسخیرشدگان اثر فئودور داستایفسکی است. مکان نمایش در روسیه می‌گذرد و درباره یک گروه از جوانانی است که به دنبال اهداف سیاسی و تغییرات جدید هستند و به‌شدت به ایدئولوژی خود پایبندند طوری که راهشان به افراط کشیده شده. هر کدام از آن‌ها ویژگی‌ها و تأثیرگذاری‌های خاص خود را بر گروه دارند و به طریقی بر یکیدیگر مشرف‌اند طوری که کم‌کم کارشان به خشونت کشیده می‌شوند و به دنبال حذف کسانی بر‌می‌آیند که از ایدئولوژی دور می‌شوند. یکی از اعضای گروه نیز این اتفاق برایش رخ می‌دهد و از جایی از داستان نسبت به تفکرات گروه دچار شک و تردید و از ایدئولوژی جمعی‌شان دور می‌شود. باقی اعضا نقشه‌ای برای قتل او می‌چینند تا با از بین رفتنش از تفکراتشان مراقبت کنند، اما این خشونت شروع تراژدی‌هایی است که برای هر کدام از آن‌ها اتفاق می‌افتد و با حذف یک عضو، با ماجراهای مختلفی که برایشان پیش می‌آید، سرنوشتی غم‌انگیز پیدا می‌کنند. پایان هر کدام از آن‌ها به شکلی کاملا انسانی طراحی شده و کامو در داستان تسخیرشدگان به‌خوبی از یک همگرایی و عشق به عمق یک تراژدی می‌رسد.

درباره نویسنده کتاب تسخیرشدگان، آلبر کامو

آلبر کامو متولد سال 1913 در الجزایر است و در سال 1960، دقیقا یک سال بعد از انتشار کتاب تسخیرشدگان، در یک تصادف جانش را از دست داد. او نویسنده، متفکر، فیلسوف و روزنامه‌نگار فرانسوی بود و با نوشتن افسانه سیزیف پوچ‌گرایی در تفکراتش را به فلسفه جهان معرفی کرد. مدتی نیاز دروازه‌بان فوتبال بود اما جنگ و تعهدش به نوشتن مسیر زندگی‌اش را به سویی دیگر کشاند. در سال 1957 نوبل ادبیات گرفت که بیانیه نوبل او که درباره مسئولیت نویسنده در قبال کارش و جهان پیرامونش است از معروف‌ترین و شاخص‌ترین سخنرانی‌هایش به حساب می‌آید. پدرش با شروع جنگ جهانی اول به‌عنوان سرباز به جبهه جنگ اعزام شد و کشته شد. خودش در جنگ جهانی دوم می‌خواست داوطلبانه به جنگ برود اما بیماری سل نگذاشت. او در الجزایر و فرانسه با سانسور شدید نوشته‌هایش روبه‌رو بود و به‌خاطر روزنامه‌نگاری و بیان حقایق مدام در سفر بود تا از آسیب نازی‌ها در امان بماند. با رمان بیگانه زندگی حرفه‌ای او دچار تغییرات بسیاری شد، چون اثری مهم را به جهان ادبیات معرفی کرده بود. داستان عشق او به ماریا کاسارس، هنرپیشه اسپانیایی که در تمرین‌های تئاتر با او آشنا شده بود، نیز با وجود ازدواجش معروف شد و نامه‌هایش به ماریا ادبیات عاشقانه فرانسوی را به سمت تازه‌ای کشاند. او در طول دوران زندگی‌اش آثار بسیاری خلق کرد که تعدادی از این آثار به این شرح‌اند: صالحان، طاعون، بیگانه، افسانه سیزیف، خطاب به عشق، انسان عشق عدالت، حکومت نظامی، مرگ خوش، دلهره هستی، سوءتفاهم، کالیگولا، سقوط، وقایع نگاری های الجزایر، رکوئیم برای یک راهبه.

درباره مترجم کتاب تسخیرشدگان، خشایار دیهیمی

خشایار دیهیمی، مترجم مهم فارسی، متولد سال 1334 است. او علاوه‌ بر آثار شاخصی که به فارسی برگردانده، سرپرستی مجموعه‌های ارزشمندی در زمینه فلسفه و هنر را نیز بر عهده داشته است. بیشتر انتخاب‌های او در زمینه رمان، نمایشنامه و فلسفه است و شناختش از ادبیات و نقد ادبی باعث شده تا ترجمه‌هایش دقیق، روان و نزدیک به زبان نویسنده باشد. شناخت ادبیات و فلسفه در دوران معاصر ادبیات ایران وامدار کارهای ارزشمند او و انتخاب‌های هوشمندانه‌اش است و همچنین معرفی آثاری به ادبیات که تا قبل از آن وجود نداشت. او سرپرست مجموعه‌های مهمی مانند نام‌آوران فرهنگ و تجربه و هنر زندگی نیز بوده است. خشایار دیهیمی علاوه بر ترجمه در ویراستاری و روزنامه‌نگاری نیز فعالیت کرده است. او از همکاران موسسه فرانکلین بود و دو سال از زندگی‌اش را، اوایل سال 60، در زندان گذراند. از او آثار بسیاری در ترجمه و ویرایش وجود دارد که می‌توان به این عنوان‌ها از ترجمه‌های او اشاره کرد: گفت و گو با مرگ، صالحان، سوءتفاهم، روح پراگ، یادداشت های آلبر کامو، شهر فرنگ اروپا، داستایفسکی جدال شک و ایمان، فلسفه هانا آرنت، دروغ اراده آزاد، تسخیرشدگان، یادداشت های یک دیوانه، سوفیا پتروونا، فلسفه تنهایی، تاریخ فلسفه سیاسی، فلسفه تنهایی، دروغ / اراده آزاد، فیلسوفان سیاسی قرن بیستم، بیچارگان.

کتاب تسخیرشدگان برای چه کسانی مناسب است؟ این کتاب به دوست‌داران تئاتر، ادبیات نمایشی، نمایشنامه، داستان فرانسوی، ادبیات فرانسه، ادبیات قرن بیستم، نمایشنامه اجتماعی، و علاقه‌مندان به کتاب‌های آلبر کامو و آثار اقتباسی از ادبیات روس پیشنهاد می‌شود.