روح پراگ

کتاب «روح پراگ» نوشت? ايوان کليما
جُستارهايي درباب ادبيات و سياست و ديگر چيزها. کتاب «روح پراگ»، با عنوان اصلي The Spirit of Prague، مجموعه‌اي است از جستارهايي که ايوان کليما دربار? موضوعاتي متنوع، از خاطرات کودکي‌اش در اردوگاه کار اجباري گرفته تا ادبيات و فرهنگ و سياست، نوشته است.
ايوان کليما در کتاب «روح پراگ» تجرب? شخصي‌اش از اسارت، جنگ و زيستن و کار کردن تحت سلط? حاکميتي توتاليتر را به تجرب? عمومي مردمي که تجربه‌هايي مشترک با او داشته‌اند پيوند زده و زندگي شخصي‌اش در دوره‌هايي بحراني از تاريخ اروپا را دستمايه‌اي براي تأمل در مفاهيم و موضوعاتي کرده که در دوران جنگ و اسارت و خفقان، عمده مي‌شوند.
اما کتاب «روح پراگ» فقط دربار? سياست و کمونيسم و جنگ و اردوگاه نيست. کليما در اين کتاب از ادبيات و نوشتن، که يکي از دلمشغولي‌هاي اصلي اوست، هم مي‌نويسد و همچنين از موضوعاتي مرتبط با فرهنگ و سبک زندگي مردم در روزگار معاصر.
متن اصلي کتاب «روح پراگ» اولين بار در سال 1994 منتشر شده است.

مروري بر کتاب «روح پراگ»
در کتاب «روح پراگ»، چنانکه اشاره شد، با موضوعاتي گوناگون و متنوع مواجهيم. ايوان کليما نويسنده‌اي است با تجرب? نوشتن در سرزميني که بخشي از تاريخ آن در تاريکي و خفقان و سرکوب گذشت. او پاره‌اي از عمرش را در چکسلواکي سابق و در دوران سلط? کمونيسم بر کشورش گذرانده و در مصائبي که روشنفکران هموطنش در آن دوران کشيده‌اند با آنان شريک بوده است؛ دوراني که سانسور حاکم بود و صداي حقيقي نويسندگان نه از تريبون‌هاي رسمي که از زيرزمين‌ها و از رسانه‌هاي غيررسمي که به آن ساميزدات مي‌گفتند به گوش مي‌رسيد و ادبيات و نوشتن، ناگزير، با سياست تلاقي مي‌کرد. کليما همچنين سال‌هايي از کودکي‌اش را با خانواده‌اش در اردوگاه کار اجباري گذرانده است. از همين رو زندگي‌اش از کودکي، سخت با سياست عجين بوده است.
با اين همه کليما در مقدم? کتاب «روح پراگ» تأکيد مي‌کند که در انتخاب نوشته‌هايي که مي‌خواسته در اين کتاب چاپ کند حواس‌اش به اين موضوع بوده که فقط نوشته‌هايي با موضوعات سياسي را انتخاب نکند. او در کتاب «روح پراگ» بر آن است که، ضمن پرداختن به سياست، نشان دهد نويسند‌ه‌اي که در خفقان و ممنوعيت زندگي مي‌کند صرفاً درگير سياست و موضوعات سياسي نيست و آنچه نويسندگاني در جاهاي ديگر دنيا به آن علاقمند هستند جزو حوز? علاقندي‌هاي او هم هست. به همين دليل کليما در فراهم آوردن جستارهاي کتاب «روح پراگ» تنوع موضوع را مدّ نظر داشته است.
کتاب «روح پراگ» از پيشگفتار و پنج بخش تشکيل شده است. کليما در بخش اول اين کتاب از خودش و تجربيات کودکي‌اش در سال‌هاي اسارت در اردوگاه کار اجباري، از نوشتن و کتاب‌هايي که بر او تأثير گذاشته‌اند، از ادبيات و حافظه، از پراگ و نيز از تجرب? ممنوع‌القلم بودن و نوشتن و نويسنده بودن در وضعيت سرکوب و سانسور و ادبيات زيرزميني نوشته است. جستارهاي اين بخش از کتاب «روح پراگ» عبارتند از: «يک دوران کودکي غيرمعمولي»، «چگونه شروع کردم»، «ادبيات و حافظه»، «روح پراگ» و «محاسن غيرمنتظر? سرکوب».
بخش دوم کتاب «روح پراگ» شامل نوشته‌هاي مطبوعاتي کليما است. جستارهايي که در اين بخش مي‌خوانيد عبارتند از: «فقر زبان»، «پايان تمدن»، «نمک – گرانبهاتر از طلا»، «اُميد»، «قهرمانان عصر ما»، «دستورالعمل خوشبختي»، «تامّلي کوتاه دربار? زباله»، «گفت‌وگو با روزنامه‌نگارها» و «صداقت».
در بخش سوم کتاب «روح پراگ» جستارهاي بيش‌و‌کم سياسيِ کليما آمده است. اين جستارها عبارتند از: «آدم‌هاي قدرتمند و آدم‌هاي بي‌قدرت»، «فرهنگ عليه توتاليتاريسم» و «شروع و پايان توتاليتاريسم».
بخش چهارم کتاب «روح پراگ» دربار? ادبيات است و شامل دو جستار به نام‌هاي: «دربار? ادبيات مذهب سکولار» و «سنّت ما و محدوديّت رشد».
بخش پنجم کتاب هم جستاري است مفصل و پژوهشي دربار? فرانتس کافکا، با عنوان «شمشيرها پيش مي‌آيند: فرانتس کافکا و منابع الهامش».

دربار? ايوان کليما، نويسند? کتاب «روح پراگ»
ايوان کليما (Ivan Kl?ma)، متولد 1931، داستان‌نويس، نمايش‌نامه‌نويس، جستارنويس، روزنامه‌نگار و استاد دانشگاه اهل جمهوري چک است. کليما از نويسندگاني است که هم وحشت و خفقان نازيسم و هم وحشت و خفقان کمونيسم را تجربه کرده‌اند. او در کودکي، به‌خاطر تبار يهودي خانواده‌اش، همراه خانواده به اردوگاه کار اجباري فرستاده شد. در دوران سلط? کمونيسم بر چکسلواکي سابق، کليما يکي از نويسندگان ممنوع‌القلمِ اين کشور بود. تجرب? زيستن در دوران کمونيسم و پساکمونيسم از جمله مضاميني است که کليما در آثارش به آن‌ها پرداخته است.
ايوان کليما در سال 2002 برند? جايز? فرانتس کافکا شد. از جمله آثار او مي‌توان به «کارِ گِل»، «قُربِ جَوار»، «قاضي» و «نه فرشته، نه قديس» اشاره کرد.

دربار? ترجم? فارسي کتاب «روح پراگ»
کتاب «روح پراگ» با ترجم? خشايار ديهيمي در نشر ني منتشر شده است. خشايار ديهيمي، متولد 1334 در تبريز، مترجم، ويراستار و روزنامه‌نگار ايراني است. او فرزند نصرالله ديهيمي، استاد دانشگاه و مترجم، همسر رؤيا رضواني، مترجم، و پدر زنده‌ياد نازنين ديهيمي، مترجم و ويراستار، است.
ديهيمي فارغ‌التحصيل مهندسي شيمي از دانشگاه تبريز است. ارتباط او با محافل ادبي و روشنفکري، از جمله کانون نويسندگان ايران، در ده? 50 خورشيدي و به‌واسط? آشنايي و همنشيني‌اش با غلامحسين ساعدي آغاز شد.
ديهيمي انگليسي را از پدرش و نيز با کمک عبدالله توکل، مترجم مشهور و مطرح ايراني، ياد گرفت. کتاب «يادداشت‌هاي يک ديوانه» اولين ترجمه‌اي بود که از او منتشر شد. اين ترجمه را عبدالله توکل خواند و پسنديد و به رضا براهني، که آن موقع به‌عنوان مشاور با انتشارات هاشمي همکاري مي‌کرد، داد و اولين چاپ اين کتاب در سال 1363 در آن انتشارات به چاپ رسيد.
ديهيمي آثار بسياري را در زمين? فلسف? سياسي، فلسف? زندگي و ادبيات به فارسي ترجمه کرده است. او همچنين دبيري و ويراستاري ترجم? چند مجموعه، از جمله مجموعه‌هاي «نسل قلم» و «تجربه و هنر زندگي»، را در کارنام? کاري خود دارد.
همکاري با نشريات مختلف و تدريس فلسف? سياسي از ديگر فعاليت‌هاي خشايار ديهيمي است. او از بنيانگذاران نشري? «نگاه نو» و مدتي هم عضو شوراي نويسندگان اين نشريه بوده است. همکاري با مجل? «شهروند امروز»، به‌عنوان مشاور ارشد دور? دوم اين مجله، از ديگر فعاليت‌هاي مطبوعاتي خشايار ديهيمي است. ديهيمي مدتي هم در مجموع? انتشارات انقلاب اسلامي (فرانکلين سابق) کار کرده و در آنجا مسئول ويرايش کتاب «تاريخ تمدن» ويل دورانت بوده است.
از ديگر ترجمه‌هاي خشايار ديهيمي مي‌توان به کتاب‌هاي «فلسفه‌ي ترس»، «فلسف? تنهايي»، «داستايفسکي: جدال شک و ايمان»، «مارکسيست‌ها»، «سوفيا پتروونا»، «بيگانه»، «شهر فرنگ اروپا: چکيده‌اي از پيدا و پنهان تاريخ قرن بيستم»، «فيلسوفان سياسي قرن بيستم»، «تاريخچ? خوشبختي»، «نظري? نظم خودانگيخته»، «ديالکتيک تنهايي»، «فلسف? سياسي» و «تفسيرهاي جديد بر فيلسوفان سياسي مدرن: از ماکياولّي تا مارکس» اشاره کرد.
کتاب «روح پراگ» را فروغ پورياوري هم به فارسي ترجمه کرده است. ترجم? فروغ پورياوري از اين کتاب را انتشارات آگه منتشر کرده است.