صالحان جیبی

معرفی کتاب صالحان، اثر آلبر کامو، ترجمه خشایار دیهیمی

یک واقعه تاریخی مهم در زمان روسیه تزاری منجر به نوشتن کتاب صالحان برای آلبر کامو شد. در سال 1905 یک گروه تروریستی قصدجان عموی تزار را می‌کنند و با یک برنامه ریزی دقیق مدت‌ها در پی سازماندهی این ماجرا بودند. این حادثه شرایطی غیرمعمول را در پی داشت و اتفاقی مورد توجه در زمان خودش بود. آلبر کامو، نویسنده این کتاب، می‌گوید ادعا ندارد داستان صالحان یک روایت تاریخی است و قصد نوشتن کتابی تاریخی را هم نداشته، اما این اثر نمایشنامه‌ای رئالیستی بر اساس یک حادثه تاریخی و واقعی است. او آنچه را واقعا اتفاق افتاده با تخیلش تصور کرده و در این نمایشنامه آورده است. اندوه و رنج انسانی و تلاش برای برقراری عدالت که همیشه از موضوعات مورد علاقه کامو بوده در این نمایشنامه نیز وجود دارند. تراژدی انسانی و تلاش برای آزادی در این اثر کامو نیز دیده می‌شود. می‌توان کتاب صالحان را یک اثر در برابر استبداد قلمداد کرد. کامو با پرسش‌ها و تردیدهای فکری و فلسفی همیشگی خودش این داستان را پیش برده و مه اینکه تبدیل به روایتی شعارزده و سطحی نشده. او در شروع نمایشنامه قصه‌اش را کوبنده شروع می‌کند و بدون هیچ مقدمه‌چینی وارد بطن ماجرا می‌شود و مسئله انسان، هویت، درون او، افکارش و فلسفه و پرسشگری را به مرور به سطوحی عمیق می‌رساند. نمایشنامه صالحان با ترجمه خشایار دیهیمی از نشر ماهی چاپ شده است.

درباره کتاب صالحان

نشان دادن مسئولیت انسانی، آنچه کامو حتی در تمام گفت‌و‌گو‌ها و سخنرانی‌ها و حتی بیانیه نوبل ادبی‌اش عنوان می‌کند، چیزی است که در تمامی آثار او وجود دارد و همین است که ویژگی ارزشمندی به کلمات، داستان، شخصیت‌ها، دیالوگ‌ها، اندوه و رنج انسانی موجود در آثار کامو می‌بخشند. تراژدی‌های کامو که در این نمایشنامه نیز به‌روشنی دیده می‌شود فقط یک اندوه از سر یک اتفاق تلخ نیست، بلکه او نشان می‌دهد چگونه ممکن است کوهی عظیم از رنج انسان‌ها بر گردن هر یک از ما گذاشته شده باشد یا اینکه چگونه یک انسان متحمل رنجی عمیق شده و برای آن دست به عمل و انتخاب می‌زند. کامو در این نمایشنامه یک ویژگی منحصربه‌فرد به داستانش می‌دهد: اینکه آیا کشتن یک انسان مستبد کاری اخلاقی و درست است؟ این تردید و پرسش ذهنی باعث می‌شود نه‌تنها در طول نمایشنامه که حتی مدت‌ها بعد از آن فکر مخاطب را درگیر کند و یا اینکه هرگز به جوابی برای این پرسش نرسد. فلسفه کامو چیزی نظری و نامفهوم نیست. او آنچه را انسان امروز درگیر آن است به شخصیت‌هایش می‌دهد تا علاوه بر اینکه خودمان را به احساس و تصمیم‌ها و انتخاب‌هایشان نزدیک بدانیم، به سمت اتفاقی انسانی نیز حرکت کنیم. دیالوگ‌های نمایشنامه صالحان بنا به هر شخصیت متفاوت طراحی شده اما هم مانند زبان انسان امروز ساده و هم طبق فلسفه او سخت و عمیق‌اند. دوراهی و انتخاب چیزی است که کامو به‌وضوح مخاطب را در داستان صالحان گرفتارش می‌کند. گفت‌و‌گوهای این نمایشنامه به زبان محاوره نوشته شده‌اند و از همان ابتدا طرح داستانی را مشخص می‌کند. کشتن و دست به عمل زدن برای از بین بردن یک مستبد در صفحه دوم نمایشنامه مشخص می‌شود و آنچه باقی می‌ماند تراژدی آدم‌ها و پرسش‌های بسیاری است که در پی‌اش می‌آیند و این ویژگی مهم کتاب صالحان است.

خلاصه کتاب صالحان

نمایشنامه صالحان در پنج پرده روایت یک ترور است که به دست تعدادی جوان قرار است انجام بگیرد و بر اساس یک ماجرای واقعی، کشتن عموی تزار، طراحی شده. تمامی شخصیت‌های نمایشنامه از واقعیت آمده‌اند و حتی نامشان نیز تغییر نکرده به جز یک شخصیت که زاده ذهن کاموست. یک دانشجوی اخراجی که شاعر است به‌تازگی از زندان آزاد شده و بلافاصله به جمعی می‌پیوندد که قرار است طی یک حرکت انقلابی یک دوک را بشکند. او در زندان با گروه‌های انقلابی‌خواه آشنا شده و وارد فعالیت‌ها و تبلیغات سیاسی شده است. اما وقتی که قرار است عملیات ترور را انجام دهد متوجه می‌شود که دو کودک نیز همراه دوک هستند و برای انجام ترور باید آن دو کودک را نیز از بین ببرد. از اینجا تردید و انتخاب و مسئله انسانی و مواجهه با ظلم شروع می‌شود. در واقع نمایشنامه گفت‌و‌گوها و روایت تردید این آدم‌ها بر سر انجام عملی است که آن‌ها را به واسطه دو کودک بر سر دوراهی قرار داده است و در نهایت به یک تراژدی ختم می‌شود و اندوه و رنج به بار می‌آورد.

درباره نویسنده کتاب صالحان، آلبر کامو

آلبر کامو متولد سال 1913 در الجزایر است و در سال 1960، دقیقا یک سال بعد از انتشار کتاب تسخیرشدگان، در یک تصادف جانش را از دست داد. او نویسنده، متفکر، فیلسوف و روزنامه‌نگار فرانسوی بود و با نوشتن افسانه سیزیف پوچ‌گرایی در تفکراتش را به فلسفه جهان معرفی کرد. مدتی نیاز دروازه‌بان فوتبال بود اما جنگ و تعهدش به نوشتن مسیر زندگی‌اش را به سویی دیگر کشاند. در سال 1957 نوبل ادبیات گرفت که بیانیه نوبل او که درباره مسئولیت نویسنده در قبال کارش و جهان پیرامونش است از معروف‌ترین و شاخص‌ترین سخنرانی‌هایش به حساب می‌آید. پدرش با شروع جنگ جهانی اول به‌عنوان سرباز به جبهه جنگ اعزام شد و کشته شد. خودش در جنگ جهانی دوم می‌خواست داوطلبانه به جنگ برود اما بیماری سل نگذاشت. او در الجزایر و فرانسه با سانسور شدید نوشته‌هایش روبه‌رو بود و به‌خاطر روزنامه‌نگاری و بیان حقایق مدام در سفر بود تا از آسیب نازی‌ها در امان بماند. با رمان بیگانه زندگی حرفه‌ای او دچار تغییرات بسیاری شد، چون اثری مهم را به جهان ادبیات معرفی کرده بود. داستان عشق او به ماریا کاسارس، هنرپیشه اسپانیایی که در تمرین‌های تئاتر با او آشنا شده بود، نیز با وجود ازدواجش معروف شد و نامه‌هایش به ماریا ادبیات عاشقانه فرانسوی را به سمت تازه‌ای کشاند. او در طول دوران زندگی‌اش آثار بسیاری خلق کرد که تعدادی از این آثار به این شرح‌اند: تسخیر شدگان، طاعون، بیگانه، افسانه سیزیف، خطاب به عشق، انسان عشق عدالت، حکومت نظامی، مرگ خوش، دلهره هستی، سوءتفاهم، کالیگولا، سقوط، وقایع نگاری الجزایر، رکوئیم برای یک راهبه.

درباره مترجم کتاب صالحان، خشایار دیهیمی

خشایار دیهیمی، مترجم مهم فارسی، متولد سال 1334 است. او علاوه‌ بر آثار شاخصی که به فارسی برگردانده، سرپرستی مجموعه‌های ارزشمندی در زمینه فلسفه و هنر را نیز بر عهده داشته است. بیشتر انتخاب‌های او در زمینه رمان، نمایشنامه و فلسفه است و شناختش از ادبیات و نقد ادبی باعث شده تا ترجمه‌هایش دقیق، روان و نزدیک به زبان نویسنده باشد. شناخت ادبیات و فلسفه در دوران معاصر ادبیات ایران وامدار کارهای ارزشمند او و انتخاب‌های هوشمندانه‌اش است و همچنین معرفی آثاری به ادبیات که تا قبل از آن وجود نداشت. او سرپرست مجموعه‌های مهمی مانند نام‌آوران فرهنگ و تجربه و هنر زندگی نیز بوده است. خشایار دیهیمی علاوه بر ترجمه در ویراستاری و روزنامه‌نگاری نیز فعالیت کرده است. او از همکاران موسسه فرانکلین بود و دو سال از زندگی‌اش را، اوایل سال 60، در زندان گذراند. از او آثار بسیاری در ترجمه و ویرایش وجود دارد که می‌توان به این عنوان‌ها از ترجمه‌های او اشاره کرد: گفت و گو با مرگ، تسخیرشدگان، سوءتفاهم، روح پراگ، یادداشت های آلبر کامو، شهر فرنگ اروپا، داستایفسکی جدال شک و ایمان، فلسفه هانا آرنت، دروغ اراده آزاد، یادداشت های یک دیوانه، سوفیا پتروونا، فلسفه تنهایی، تاریخ فلسفه سیاسی، فلسفه تنهایی، دروغ / اراده آزاد، فیلسوفان سیاسی قرن بیستم، بیچارگان.

کتاب صالحان برای چه کسانی مناسب است؟ این کتاب به دوست‌داران تئاتر، ادبیات نمایشی، نمایشنامه، داستان فرانسوی، ادبیات فرانسه، ادبیات قرن بیستم، نمایشنامه اجتماعی، موضوعات سیاسی در ادبیات و علاقه‌مندان به کتاب‌های آلبر کامو پیشنهاد می‌شود.