چرا ادبیات ؟

کتاب «چرا ادبيات؟» اثر ماريو بارگاس يوسا
جهان بدون ادبيات چه شکلي خواهد داشت و آيا اساسا جهان بدون ادبيات قابل تصور است؟ اين پرسشي است که بارها مطرح شده و نويسندگان مختلفي به آن پاسخ داده‌اند. طرح مکرر اين پرسش از يک سو نشان دهنده اهميت ادبيات است و از سوي ديگر نشان دهنده به حاشيه رانده شدن آن در دهه‌هاي اخير است. ماريو بارگاس يوسا، نويسنده سرشناس پرويي و برنده نوبل ادبيات، از جمله مهم‌ترين نويسندگان معاصري است که به اين پرسش پرداخته و در مقاله‌اي که در کتابي با عنوان «چرا ادبيات؟» منتشر شده بار ديگر بر ضرورت و اهميت ادبيات تاکيد کرده است.
کتاب «چرا ادبيات؟» شامل مقاله‌هايي از يوسا و گفت‌وگويي با اوست که با انتخاب و ترجمه عبدالله کوثري به فارسي منتشر شده است.
يوسا رمان‌نويس و روزنامه‌نگاري است که به جز داستان‌نويسي درباره بسياري از موضوعات و مسايل جهان معاصر اظهار نظر کرده و در قالب مقاله‌ يا سخنراني عقايدش را بيان کرده است. مقالاتي که در کتاب «چرا ادبيات؟» آمده، هم شامل نظرات يوسا درباره ادبيات است و هم شامل آراي او درباره تاريخ امريکاي لاتين و برخي از موضوعات جهان معاصر مثل جهاني شدن.
در کتاب «چرا ادبيات؟» مصاحبه‌اي مفصل با يوسا هم ترجمه شده و او در آن درباره نويسندگان مورد علاقه‌اش، آثار و عقايدش توضيح داده است.
کتاب «چرا ادبيات؟» هم براي علاقه‌مندان به ادبيات مفيد و خواندني است و هم براي کساني که به تاريخ پرتلاطم امريکاي لاتين علاقه‌ دارند.

مروري بر کتاب «چرا ادبيات؟»
کتاب «چرا ادبيات؟» شامل سه مقاله و يک مصاحبه با ماريو بارگاس يوسا است. خواندن اين کتاب هم به درک بهتر جهان فکري و داستاني يوسا کمک مي‌کند و هم تصوير دقيق‌تري از امريکاي لاتين به دست مي‌دهد.
مقاله «چرا ادبيات؟»، که عنوان کتاب نيز از همين مقاله برگرفته شده، به جايگاه و اهميت ادبيات در زندگي مربوط است. يوسا در اين مقاله به اين موضوع توجه کرده که جامعه بدون ادبيات با چه مسائلي روبرو است. او معتقد است که جامعه‌اي که از ادبيات دور باشد به محدوديت کلامي، محدوديت فکر و تخيل و نيز فقر تفکر دچار خواهد شد.
مقاله «فرهنگ آزادي»، که مقاله دوم کتاب «چرا ادبيات؟» است، در اصل متن سخنراني يوسا در سپتامبر سال 2000 است که در قالب سلسله برنامه‌هايي در بانک توسعه کشوهاري امريکايي ايراد کرده است. او در اين مقاله از زاويه‌اي متفاوت به پديده جهاني شدن پرداخته است. يوسا با نگاهي که مي‌توان رگه‌هايي از خوشبيني را در آن ديد جهاني شدن را نه مايه نگراني بلکه پيام‌آور آزادي بيشتري براي انسان مي‌داند. عبدالله کوثري در يادداشتي کوتاه نوشته اين مقاله به دليل آنکه از منظري متفاوت به پديده جهاني شدن نگريسته خواندني و حايز اهميت است.
«امريکاي لاتين، افسانه-واقعيت» عنوان مقاله سوم کتاب «چرا ادبيات؟» از يوسا است. يوسا در اين مقاله توضيح مي‌دهد که مردم در کشورهاي امريکاي لاتين با دشواري زيادي در تمايز نهادن ميان افسانه و واقعيت روبرو هستند. او مي‌گويد که در امريکاي لاتين از ديرباز عادت کرده‌ايم که افسانه و واقعيت را با هم درآميزيم و اين شايد يکي از دلايل بي‌دست‌وپايي و درماندگي ما در اموري چون امور سياسي باشد. يوسا در اين مقاله به برخي وقايع و حوادث مهم تاريخ امريکاي لاتين توجه کرده و مي‌گويد بازخواني ادبياتي که درباره کشف و فتح قاره شهادت مي‌دهند براي اهالي امريکاي لاتين سودمند است؛ چرا که در وقايعنامه‌ها نه تنها دوراني «را به خواب مي‌بينيم که خيال و واقعيت‌هامان گويي به گونه‌اي حرام درهم‌آميخته‌اند، بلکه در آنها ريشه‌هاي مشکلات و چالش‌هايي را نيز مي‌يابيم که هنوز بي‌پاسخ مانده‌اند.»
«سرخوشي و کمال» عنوان مصاحبه رابرت بويز و جين‌بل-ويادا با يوسا است که به عنوان متن آخر در کتاب «چرا ادبيات؟» منتشر شده است. يوسا در اين مصاحبه مفصل به پرسش‌هاي متعددي درباره تاثيرپذيري‌اش از نويسندگان ديگر، آثار خودش و جهان داستاني‌اش پاسخ داده است.

درباره ماريو بارگاس يوسا نويسنده کتاب «چرا ادبيات؟»
ماريو بارگاي يوسا نويسنده، منتقد و روزنامه‌نگار مشهور پرويي و از مهم‌ترين چهره‌هاي ادبيات امريکاي لاتين است که در سال 2010 برنده جايزه نوبل ادبيات شد. يوسا در سال 1936 در آرکيپاي پرو متولد شد. با جدايي پدر و مادر، او نزد خانواده مادري‌اش ‌ماند که خانواده‌اي نيمه‌اشرافي بودند. به دليل ماموريت‌هاي اين خانواده، يوسا مدتي همراه با آنها به بوليوي مي‌رود و سپس دوباره به پرو برمي‌گردد. پس از آن، بخش عمده‌اي از زندگي يوسا در اروپا سپري شده اما با اين‌حال او ارتباطش با پرو را نيز هميشه حفظ کرده است. يوسا اولين مجموعه داستاني‌اش را با عنوان «رهبران» در سال 1959 منتشر کرد. يوسا نويسنده پرکاري است و بخش عمده‌اي از آثارش شامل رمان‌هايي است که در سال‌هاي مختلف نوشته است و در آنها به مسايل مختلفي از جمله تاريخ و حکومت‌هاي امريکاي لاتين پرداخته است. «سور بز»، «گفتگو در کاتدرال»، «روياي سلت»، «جنگ آخر زمان»، «چه کسي پالومينو مولرو را کشت؟»، «مرگ در آند» و «قهرمان عصر ما» برخي از آثار يوسا است که به فارسي ترجمه شده است.

درباره ترجمه کتاب «چرا ادبيات؟»
کتاب «چرا ادبيات؟» با ترجمه عبدالله کوثري در نشر لوح فکر منتشر شده است.
عبدالله کوثري، متولد 1325 در همدان، از مهم‌ترين و شناخته‌شده‌ترين مترجمان سال‌هاي اخير ايران است که آثار متعددي به خصوص در زمينه ادبيات با ترجمه او منتشر شده است. کوثري پيش از آنکه به ترجمه بپردازد شعرهايي در نشريات مختلف منتشر کرده بود و درواقع به عنوان شاعر شناخته مي‌شد و حتي در ده شب گوته نيز شعر خوانده بود. کوثري تحصيلات دانشگاهي‌اش را در رشته اقتصاد در دانشگاه ملي سابق سپري کرد و پس از آن مدتي براي تکميل زبان انگليسي به انگلستان رفت و پس از بازگشت به ايران در کتابخانه دانشگاه ملي به کار مشغول شد. او تا چند سال به عنوان مترجم و ويراستار با پژوهشگاه‌ها و دانشگاه‌ها همکاري داشت اما در سال 1359 با کناره‌گيري از اين مشاغل به عنوان مترجم حرفه‌اي به کار مشغول شد و البته گاهي نيز به ويراستاري پرداخت. در کار ترجمه کوثري تمرکز ويژه‌اي بر ادبيات امريکاي لاتين داشته و تعدادي از شاهکارهاي نويسندگان امريکاي لاتين توسط او به فارسي برگردانده شده‌اند. او جوايزي هم براي ترجمه کسب کرده است. «دن کاسمورو»، «حکومت نظامي»، «ايران، جامعه کوتاه مدت»، «ريچارد سوم»، «ائوريپيدس»، «سنکا»، «جنگ آخر زمان»، «سور بز»، «پوست انداختن» و «مرگ در آند» برخي از ترجمه‌هاي عبدالله کوثري هستند.