کتاب «در ستايش شکاکيت (مقالههايي در باب شکاکيت)»، اثر برتراند راسل
کتاب «در ستايش شکاکيت (مقالههايي در باب شکاکيت)»، با عنوان اصلي Essays in Skepticism، مقالاتي است از برتراند راسل که ما را به ترديد در باورهاي جزمي و تعصبات کورکورانه فراميخواند. راسل در کتاب «در ستايش شکاکيت» جزميت و تعصب در هر امري را به چالش ميکشد و از دغدغههايش پيرامون جنايات بشر و جنگ و کشتار و خشونت و اعمال شريرانه سخن ميگويد. راسل، که فيلسوفي ضدجنگ و صلحطلب و منتقد استبداد و همچنين منتقد نظام سرمايهداري بود، در مقالات کتاب «در ستايش شکاکيت» به تفکرات متعصبانه خرده ميگيرد. او در اين کتاب سعي دارد تفکر انتقادي را به مخاطبان خود بياموزد و آنها را هرچهبيشتر به خِرَدورزي تشويق کند. خِرَد و تفکر و عقلانيت و خردمندانه با امور و پديدههاي مختلف روبهرو شدن يکي از مفاهيم کليدي کتاب «در ستايش شکاکيت» است. راسل در اين کتاب بر يکي از بنياديترين خصوصيات تفکر مدرن، يعني ترديد در اموري که بديهي تلقي ميشوند و دوباره انديشيدن به بديهيات و در آنها چونوچرا کردن، تأکيد ميکند و خوانندگان کتاب را ترغيب ميکند که بدون چونوچرا کردن هر چيزي را که مسلّم فرض ميشود نپذيرند و با عينک تعصب به جهان ننگرند.
متن اصلي کتاب «در ستايش شکاکيت» نخستين بار در سال 1962 منتشر شده است.
مروري بر کتاب «در ستايش شکاکيت»
برتراند راسل در کتاب «در ستايش شکاکيت» از انواع تعصبات و جزميتها سخن ميگويد و ضرورت عبور از اين تعصبات را يادآور ميشود. دغدغ? راسل همواره برقراري صلح و آرامش و ساختن جهاني بدون جنگ و خشونت و شرارت بوده است. اين دغدغه را در کتاب «در ستايش شکاکيت» نيز ميتوان يافت. «در ستايش شکاکيت» را ميتوان کتابي در ستايش تفکر انتقادي دانست؛ کتابي که يادآور ميشود متعصبانه هيچ چيز را نپذيريم؛ اگرچه راسل، ضمن تأکيد بر شکاکيت، مخاطبان خود را از شکاکيت افراطي و مخرب نيز پرهيز ميدهد. در کتاب «در ستايش شکاکيت» انواع تعصبات، از تعصبات نژادي گرفته تا تعصبات ملي و...، مورد نقد قرار ميگيرد. راسل در اين کتاب عقلانيت و تفکر و خردورزي را به جاي خرافه مينشاند و معتقد است تصميمگيريهاي انسان در زندگي بايد با اتکا به فکر و خرد باشد، نه متکي به تعصب و خرافه. «در ستايش شکاکيت» کتابي است عليه جهل و تعصب. اين کتاب همچنين حاوي نگاهي انتقادي است به اميالي که بشريت را به سمت جنگ و ويراني سوق ميدهند. راسل در اين کتاب مصيبتهاي انسان را به دو دسته تقسيم ميکند: يکي مصيبتهايي با منشاء غيرانساني و ديگري مصيبتهايي با منشاء انساني. راسل معتقد است که بشر هرچهبيشتر پيشرفت کرده مصيبتهاي با منشاء انساني و مصيبتهايي که انسان خود در وقوعشان نقش دارد بر مصيبتهاي با منشاء غيرانساني پيشي گرفتهاند. منظور راسل اين است که انسان به دست خود دستبهکارِ نابودي خويش است. راسل اين را ناشي از جهل و تمايلات شريران? بشر ميداند و معتقد است انسان آينده بيش از هر چيز بايد متوجه بلاهايي باشد که خودش از سرِ ناداني و شرارت بر سرِ خود ميآورد. امروزه با توجه به اوضاع جهان و آنچه بر سرِ بشريت ميآيد و فجايعي از قبيل فجايع زيستمحيطي و... به نظر ميرسد که پيشبيني راسل در زماني که مقالات کتاب «در ستايش شکاکيت» را مينوشته چندان هم بيراه نبوده است. راسل خود دو جنگ بزرگ جهاني و تبعات امپرياليسم و نظام سرمايهداري و نابرابريهاي ناشي از آن و نيز تبعات فاشيسم و کمونيسم را ديده بود و خردورزانه و براساس رويدادهاي زمانهاش و تأمل در سيرِ تاريخ جهان، آنچه را در انتظار جهان و بشريت بود پيشبيني ميکرد.
چنانکه اشاره شد عقايد متعصبانه و ضرورت مبارزه با اين عقايد از راه خردورزي و شکاکيت از موضوعات مهم کتاب «در ستايش شکاکيت» است. راسل معتقد است عقايد متعصبانه و جاهلانه نيز مرتبط با همان تمايلات شريران? بشر هستند و اين عقايد در واقع پوششها و نقابهايياند که بشر در پشت آنها تمايلات شريران? خود را محقق ميکند و اعمال پليد را موجه جلوه ميدهد.
کتاب «در ستايش شکاکيت» از چهار مقاله تشکيل شده است. عنوانهاي اين مقالات عبارتند از: «پيشينه عقايد بشري»، «ياوههاي روشنفکرانه»، «الحاد و ندانم گرايي» و «در باب پيري».
کتاب «در ستايش شکاکيت (مقالههايي در باب شکاکيت)» با ترجمه و مقدم? پريسا کلانتري در نشر پيله منتشر شده است.
درباره برتراند راسل، نويسنده کتاب «در ستايش شکاکيت»
برتراند راسل (Bertrand Russell)، متولد 1872 و درگذشته به سال 1970، فيلسوف، منطقدان، رياضيدان، مورخ، جامعهشناس، نويسنده و فعال سياسي بريتانيايي و برنده جايزه نوبل ادبي در سال 1950 ميلادي بود. راسل متولد ولز و اصالتاً اهل آنجا بود. مادر و پدر و خواهرش را در کودکي از دست داد و پدربزرگش نگهداري او و برادرش را به عهده گرفت. مادر راسل از فعالان مبارزه براي آزادي زنان بود. به گفت? خود راسل علاق? فراوانش به رياضيات عاملي بود که او را از خودکشي به خاطر حادث? تلخ و دردناک از دست دادن عزيزانش در کودکي نجات داد. راسل در کالج ترينيتي در کمبريج رياضيات و فلسفه خواند. کشف «پارادوکس راسل» در سال 1901 از دستاوردهاي او در عرص? رياضي است. راسل صلحطلب و مخالف جنگ بود و همين موضوع دردسرهايي را برايش فراهم آورد. مخالفت و مبارزهاش با جنگ در دوره جنگ جهاني اول به اخراج از دانشگاه و زندانيشدنش به مدت پنج ماه منجر شد. در سراسر عمرش اما يک فعال صلحطلب و ضدجنگ باقي ماند. در دوران سيطره نازيها کمپيني در مبارزه با هيتلر به راه انداخت. او همچنين از منتقدان نظام بست? شوروي بود و نيز معترض به مداخل? امريکا در جنگ ويتنام. راسل در سال 1963 در راستاي فعاليتهاي صلحطلبانهاش انستيتوي دفاع از صلح را تأسيس کرد.
برتراند راسل را از بنيانگذاران فلسف? تحليلي به شمار ميآورند. او فيلسوف و رياضيداني بود که ديدگاهها و نظرياتش بسيار بر فلسفه و منطق و رياضي تأثير گذاشت. نظري? مجموعهها، زبانشناسي و فلسف? زبان، هوش مصنوعي، علوم شناختي و کامپيوتر از جمله عرصههايي هستند که تأثير راسل بر آنها مشهود است.
از جمله آثار برتراند راسل که به فارسي هم ترجمه شده ميتوان به «تاريخ فلسف? غرب»، «علم و دين در جامعه»، «عرفان و منطق»، «تحليل ذهن»، «جهانبيني علمي»، «در ستايش بطالت»، «بلشويسم از تئوري تا عمل»، «قدرت»، «مسائل فلسفه» و «کابوسهاي حضراتِ والامقام» اشاره کرد.
رتب? کتاب «در ستايش شکاکيت» در گودريدز: 4.29 از 5.
