جهان نمایش 17: غرور و تعصب

نمايش‌نام? «غرور و تعصب» نوشت? کِيت هَميل
يک اقتباس مدرن از يک رمان شيرين و محبوب و پرفروش کلاسيک. نمايش‌نام? «غرور و تعصب» نوشت? کِيت هَميل، اقتباسي‌ست از رمان معروفِ «غرور و تعصب» اثر جين آستين.
رمان «غرور و تعصب»، با عنوان اصلي Pride and Prejudice، اولين بار در سال 1813 به زبان انگليسي منتشر شد. اين رمان، با گذشتِ دو قرن از انتشارش، همچنان اثري محبوب و مشهور و پُرمخاطب است.
در محبوبيتِ تمام‌نشدنيِ رمان «غرور و تعصب» همين بس که همچنان بر اساس اين رمان انواع اقتباس‌هاي سينمايي و تلويزيوني و تئاتري ساخته مي‌شود. نمايش‌نام? «غرور و تعصب» کِيت هَميل از جمل? همين اقتباس‌ها و يکي از جديدترينِ آن‌هاست. اين نمايش‌نامه، چنانکه در مقدم? ناديا فغاني بر ترجم? فارسي آن اشاره شده، اولين بار در سال 2017 به کارگرداني آماندا دنِرت در جشنواره شکسپير هادسِن‌وَلي اجرا شده و پس از آن نيز بارها روي صحنه رفته است. متن اصلي نمايش‌نام? «غرور و تعصب» اولين بار در سال 2018 منتشر شده است.

مروري بر نمايش‌نام? «غرور و تعصب»
کِيت هَميل در نمايش‌نام? «غرور و تعصب»، در عين وفاداري به اصلِ داستانِ رمان جين آستين، اين داستان را با برداشتِ خاص خود و رويکردي مدرن و آوانگارد روايت مي‌کند.
داستان رمانِ «غرور و تعصب»، داستان سوء‌تفاهم و نفرتي‌ست که به عشق مي‌انجامد. جين آستين در اين رمان، با نگاهي ظريف و طنزآميز، به ترسيم خُلق‌و‌خو و سبک زندگيِ خانواده‌هايي از طبق? مرفه انگلستانِ اواخر قرن هجدهم و اوايل قرن نوزدهم پرداخته و آنچه را که در متن زندگي‌هاي آرام و مرفه و بي‌حادث? دور و برش مي‌گذشته به مواد خام يک داستان عاشقانه بدل کرده است. اما آنچه از اين داستانِ به ظاهر بي‌حادثه اثري ماندگار و محبوب ساخته است، مهارت جين آستين در نقل شيرين و طنزآميز وقايع و نگاه ژرف‌کاوان? او به آدم‌ها و رويدادهاي به ظاهر عادي و معمولي زندگي روزمره است. آستين با دقت و هوشمندي به جامع? اطراف خود مي‌نگرد و روحيات و خُلقيات و رفتارها و احساساتِ پيدا و پنهان آدم‌ها و روابط آن‌ها با يکديگر را هنرمندانه ترسيم مي‌کند. او در «غرور و تعصب» نشان مي‌دهد که آدم‌ها با شناخت هرچه بهتر و کامل‌تر يکديگر، خودشان نيز به کمال و پختگي مي‌رسند.
کِيت هَميل در نمايش‌نام? «غرور و تعصب» حال و هواي طنزآميز رمان جين آستين را حفظ کرده و بسط و گسترش داده است، به‌نحوي که مي‌توان گفت طنز يکي از ارکان و عناصر اصلي و غالب در نمايش‌نام? «غرور و تعصب» کِيت هَميل است. اما اگر اقتباس از يک اثر را نوعي مواجه? تفسيري و نقادانه از آن اثر قلمداد کنيم و اين را بپذيريم که گاهي اقتباس از يک متن، کشف تازگي‌ها و برجسته‌کردن عناصري از آن متن است که چه بسا در متنِ مورد اقتباس پنهان مانده و يا تأکيدي بر آن‌ها نشده باشد، مي‌توان گفت که کِيت هَميل نيز در نمايش‌نام? «غرور و تعصب» مواجهه‌اي اين‌چنين با رمان جين آستين داشته و با رويکردي نوگرايانه به سراغ اين رمان رفته و آن‌چه را که در اين رمان برايش عمده و برجسته بوده، به صحنه آورده است. او حتا ابايي ندارد که در توضيحات ابتداي نمايش‌نام? «غرور و تعصب» دستِ کارگردانان را براي استفاده از بازيگرِ مرد براي ايفاي نقشِ زن و برعکسِ آن باز بگذارد و با در نظر گرفتن اين احتمال که کارگرداني دست به چنين انتخابي بزند، تأکيد مي‌کند که «اگر بازيگري قرار است شخصيتي متفاوت با جنسيتش را بازي کند، نبايد تمرکزش روي جنسيت باشد، بلکه بايد سعي کند شخصيت را درست از آب دربياورد.» هَميل البته بر اين نيز تأکيد مي‌کند که «ترکيب جنسيتي بازيگران بايد به گونه‌اي باشد که حداقل نصف آن‌ها زن يا داراي هويت جنسي زنانه باشند.»
رويکرد کِيت هَميل در نمايش‌نام? «غرور و تعصب» و نوع مواجه? او با رمان جين آستين را از توضيحات او درباره اجراي اين نمايش‌نامه مي‌توان دريافت. او مي‌گويد در اين نمايش‌نامه «صحنه و وسايل صحنه بايد تا حد امکان مينيمال و قابل استفاده براي صحنه‌هاي مختلف باشند» و «قوياً» توصيه مي‌کند که کارگردان‌ها براي اجراي اين نمايش‌نامه سراغ دکورهاي پر زرق‌وبرق نروند و خود «نمايش» را دريابند و اجازه دهند «حال‌وهواي تئاتر و تخيل تماشاگر صحنه را بيارايد.»
هَميل همچنين درباره نحوه اجراي نمايش‌نام? «غرور و تعصب» و چگونگي اداي ديالوگ‌ها مي‌گويد: «اين نمايش بايد با انرژي زياد و جسورانه اجرا شود. ديالوگ‌ها عمدتاً بايد با سرعت زياد ادا شوند، تقريباً با همان سرعتي که افکار به ذهن آدمي خطور مي‌کنند. نمايش نبايد بي‌حال و بي‌روح باشد. بگذاريد مخاطب بدود دنبال قطار کلمات که به‌سرعت در حال حرکت است.»
از توضيحات هَميل مي‌توان دريافت که او در نمايش‌نام? «غرور و تعصب» از چه دري وارد رمان جين آستين شده و «غرور و تعصب» را بستري مناسب براي طرح چه مسئله‌اي دانسته است. آنچه هَميل از متن جين آستين کشف و آن را بر همين اساس از نو و بر صحن? نمايش خلق کرده، شرم و نوع مواجه? آدمي با آن است. هَميل در اين باره مي‌نويسد: «اين نمايش‌نامه بستر مساعدي فراهم مي‌کند تا ببينيم هرکس چطور با شرم‌ها و سرافکندگي‌ها کنار مي‌آيد – شرم از نقطه‌ضعف‌ها و عيب و ايرادها، شرم از خانواده و شرم از عاشق شدن و دل باختن. هرچه اين شرم عميق‌تر باشد، احساس آزادي ما پس از رهايي از آن بيشتر خواهد بود.»

درباره کِيت هَميل، نويسنده نمايش‌نام? «غرور و تعصب»
کِيت هَميل (Kate Hamill) بازيگر و نمايش‌نامه‌نويس امريکايي است. او شهرت خود را مديون نوشته‌ها و بازي‌هاي خلاقانه و اقتباس‌هاي تئاتري‌اش از رمان‌هاي کلاسيک و به‌روز کردنِ اين آثار براي اجراي تئاتري است. از ديگر رمان‌هايي که کِيت هَميل دستماي? اقتباس نمايشي قرار داده است مي‌توان به رمان «زنان کوچک» اشاره کرد.
در سال 2017 نشري? «وال‌ استريت جورنال» هَميل را به عنوان بهترين نمايش‌نامه‌نويس سال معرفي کرد.

درباره ترجم? فارسي نمايش‌نام? «غرور و تعصب»
نمايش‌نام? «غرور و تعصب» با ترجمه و مقدم? ناديا فغاني در نشر ني و در مجموع? «جهانِ نمايش» منتشر شده است. «جهان نمايش» عنوان مجموعه کتاب‌هايي است که زير نظر رضا رضايي و با همکاري رحمان سهندي در نشر ني و در زمين? تئاتر و ادبيات نمايشي منتشر مي‌شود. اين مجموعه، چنانکه در توضيح آن آمده است، «مجموعه‌اي است از متن‌هايي که براي صحن? نمايش يا درباره آن نوشته شده‌اند. انواع نمايش‌نامه، چه براي اجرا و چه صرفاً براي خوانده شدن، از جمله نمايش‌نامه‌هايي با اقتباس از آثار ادبي يا سينمايي، و نيز متن‌هاي نظري در حوزه درام و نقد آثار نمايشي، در اين مجموعه جاي مي‌گيرند.»
ناديا فغاني، مترجم نمايش‌نام? «غرور و تعصب»، متولد 1357 است. او دو کتاب «مصيبت‌هاي عاشق بودن» و «از ناکامي‌هاي کودکي گذر کردن» را نيز به فارسي ترجمه کرده است.

رتب? نمايش‌نام? «غرور و تعصب» در گودريدز: 4.21 از 5.