خشونت - پنج نگاه زیر چشمی

معرفي کتاب «خشونت: پنج نگاه زيرچشمي» اثر اسلاوي ژيژک

تاملاتي درباره مفهوم خشونت و نشان دادن تناقض‌هاي موجود در اين مفهوم. اسلاوي ژيژک در کتاب «خشونت: پنج نگاه زيرچشمي» در قالب پنج جستار به بررسي انواع خشونت پرداخته و بدفهمي‌هاي رايج در روايت‌هاي مرسوم از خشونت را عيان کرده است.

ژيژک در کتاب «خشونت: پنج نگاه زيرچشمي» از معلول‌ها به سوي علت‌ها حرکت کرده و به بررسي فراز و فرودهايي پس‌زمينه‌اي پرداخته که فوران‌هاي خشونت را پديد مي‌آورند.

در جهان معاصر خشونت همواره تقبيح و انکار مي‌شود اما واقعيت نشان مي‌دهد که در گوشه و کنار اين جهان نه تنها انواع و اقسامي از خشونت در جريان است بلکه ما امروز با گونه‌هاي پيچيده‌تري از خشونت هم روبرو هستيم و بخش مهمي از اين خشونت توسط افراد و گروه‌هايي به ما تحميل مي‌شود که همواره داعيه‌دار خشونت‌پرهيزي‌اند. اسلاوي ژيژک در کتاب «خشونت: پنج نگاه زيرچشمي» از منظري عميق‌تر به مفهوم خشونت پرداخته و به سراغ ريشه‌ها رفته است.

کتاب «خشونت: پنج نگاه زيرچشمي» يک بررسي سريع درباره‌ خشونتِ موجود در ذات جهاني‌شدن، سرمايه‌داري، بنيادگرايي، و زبان است.

ژيژک در تاملاتش در کتاب «خشونت: پنج نگاه زيرچشمي» مي‌گويد در ذهن ما اقدامات جنايت‏آميز و تروريستى، ناآرامى‏هاى مدنى و ستيزهاى بين‏المللى نشانه‏هاى آشکار خشونت هستند. اما تاکيد او اين است که بايد يک گام عقب رويم و خودمان را از کشش هوش‏رباى اين خشونت «کنشگرانه» آشکار رها سازيم.

پنج جستار کتاب «خشونت: پنج نگاه زيرچشمي» در پي اين هستند که فراز و فرود پس‏زمينه‏اى که اين‏گونه فوران‏هاى خشونت را پديد مى‏آورد نشان دهد. ژيژک در اين جستارها مي‌گويد که ما با يک گام پس رفتن مى‏توانيم خشونتى را تشخيص دهيم که قوام‏بخش همان تلاش‏هايى است که براى مبارزه با خشونت و ترويج تساهل به‏عمل مى‏آوريم.

ژيژک در کتاب «خشونت: پنج نگاه زيرچشمي» از دورويي کساني آغاز مي‌کند که در عين مبارزه با خشونت کنشگرانه مرتکب خشونت سيستمي مي‌شوند که موجد همان پديده‌اي است که از آن بيزارند. او علت نهايي خشونت را «ترس از همسايه» دانسته و نشان مي‌دهد که چگونه اساس اين ترس را بايد در خشونت موجود در گوهر خود زبان يعني همان وسيله غلبه بر خشونت مستقيم جست.

نقطه آغاز و شايد حتى اصل موضوعه کتاب «خشونت: پنج نگاه زيرچشمي» اين است: خشونت کنشگرانه صرفا نمايان‏ترين ضلع مثلثى است که اضلاع ناپيداترش دو نوع خشونت کنش‏پذيرانه است. نخست، خشونت «نمادين» را داريم که در زبان و قالب‏هاى آن تبلوريافته است. دوم، خشونتى هم وجود دارد که آن را «سيستمى» مى‏خوانيم: همان پيامدهاى غالبا فاجعه‏بارى که عملکرد بى‏تلاطم نظام‏هاى اقتصادى و سياسى ما به‏بار مى‏آورد.

کتاب «خشونت: پنج نگاه زيرچشمي» چارچوب تحليلي قابل‌توجهي درباره مفهوم و انواع خشونت به دست داده است. ژيژک در اين کتاب مثل ديگر آثارش با به کار گرفتن ايده‌ها و مفاهيمي فلسفي و تاريخي و با کمک داستان‌ها و فيلم‌ها و روان‌کاوي لکان به تامل درباره تصوير خشونت در جهان معاصر پرداخته است. او سه گونه از خشونت را از هم تفکيک مي‌کند و مي‌نويسد: «نمى‏توان خشونت کنشگرانه و کنش‏پذيرانه را از نظرگاه واحدى دريافت؛ خشونت کنشگرانه به معناى دقيق کلمه در برابر پس‏زمينه سطح صفرِ عدم خشونت تجربه مى‏شود. خشونت کنشگرانه را نوعى به هم خوردن وضعيت «بهنجار» و مسالمت‏آميز امور مى‏دانند. اما خشونت کنش‏پذيرانه ناپيداست زيرا قوام‏بخش همان معيار سطح صفرى است که با نگاه به آن، چيزى را داراى خشونت کنشگرانه مى‏شناسيم.»

اسلاوي ژيژک، فيلسوف، منتقد فرهنگي و جامعه‌شناس معاصر، در 21 مارس 1949 در ليوبلياناي اسلووني متولد شد. او داراي مدرک دکتري فلسفه از دانشگاه ليوبليانا است. ژيژک در دانشگاه‌هاي مختلف اروپايي و امريکايي به تدريس پرداخته و مدير بين‌المللي مؤسسه‌ علوم انساني برکبک در دانشگاه لندن بوده است. از ژيژک تا امروز آثار متعددي منتشر شده که به حوزه‌هاي مختلفي، از سينما و موسيقي گرفته تا فلسفه و تاريخ و روان‌کاوي، مربوط‌اند. «کژ نگريستن»، «ما و مانيفست کمونيست» و «درنگيدن با امر منفي» عناوين برخي از آثار ترجمه شده ژيژک به فارسي است.

کتاب «خشونت: پنج نگاه زيرچشمي» براي علاقه‌مندان به فلسفه، جامعه‌شناسي و سياست خواندني است به خصوص از اين جهت که نويسنده کتاب با نگاهي متفاوت به يکي از مهم‌ترين مسايل جهان کنوني ما پرداخته است.