کتاب «مقدمه بر مابعدالطبيعه» اثر هانري برگسون
ترجم? دو مقاله از هانري برگسون، فيلسوف مشهور فرانسوي، بههمراه يادداشتي از ژيل دلوز دربار? برگسون. کتاب «مقدمه بر مابعدالطبيعه به انضمام فلسف? فرانسوي» شامل يک مقال? بسيار مهم و جريانساز از هانري برگسون، با عنوان «مقدمه بر مابعدالطبيعه»، و مقال? «فلسف? فرانسوي» از اوست که اين دومي، گزارش برگسون است از مسيري که فلسف? فرانسوي، طي سيصد سال، از دکارت تا خود نويسنده، يعني هانري برگسون، پيموده است.
در کتاب «مقدمه بر مابعدالطبيعه» هم با نگرش برگسون دربار? مابعدالطبيعه آشنا ميشويم و هم از چشم يکي از فيلسوفان مهم و تأثيرگذار فلسف? فرانسوي در تاريخ اين فلسفه دوري ميزنيم و سِيرِ تحول و تکوين آن را تا اوايل قرن بيستم مطالعه ميکنيم.
متن اصلي مقال? «مقدمه بر مابعدالطبيعه» برگسون اولين بار در سال 1903 و متن اصلي مقال? «فلسف? فرانسوي» او اولين بار در سال 1915 منتشر شده است.
مروري بر کتاب «مقدمه بر مابعدالطبيعه»
نخستين مقالهاي که در کتاب «مقدمه بر مابعدالطبيعه» از هانري برگسون ترجمه و منتشر شده، مقالهاي به همين نام از برگسون است. اين مقاله، يکي از مهمترين مقالات هانري برگسون است و بهنحوي ميتوان گفت که جان و جوهر انديش? او را مينماياند.
برگسون در مقال? «مقدمه بر مابعدالطبيعه» براي اولين بار به مفهوم شهود، که يکي از مفاهيم بنيادين و مهم در فلسف? اوست، ميپردازد و از نگرش خود به اين مفهوم رونمايي ميکند و آن را توضيح ميدهد. منظور برگسون از شهود، چنانکه او خود در مقال? «مقدمه بر مابعدالطبيعه» توضيح ميدهد، «آن مؤانستي است که با آن ميتوان به درون ابژه درآمد و با هرچه يگانه و در نتيجه بيانناشدني که ابژه دارد، همنشين شد.»
برگسون در مقال? «مقدمه بر مابعدالطبيعه» شهود را در تقابل با تحليل قرار ميدهد و شناخت برمبناي شهود و شناخت برمبناي تحليل را از يکديگر متمايز ميکند. برگسون بر اين عقيده است که تحليل بر گِردِ ابژه ميگردد اما به آن راه نمييابد و نميتواند آن را بهصورت کامل درک کند و تنها شناختي نسبي از ابژه به دست ميآورد. اينگونه است که برگسون مفهوم شهود را به مابعدالطبيعه گره ميزند و در بخشي از مقال? «مقدمه بر مابعدالطبيعه» مينويسد: «اگر راهي وجود داشته باشد که از آن بتوان واقعيتي را به جاي آنکه به نحو نسبي شناخت به نحو مطلق به چنگ آورد، که در بطن آن جاي گرفت به جاي آنکه از نظرگاهي به آن نگريست، از آن شهودي داشت به جاي آنکه تحليلش کرد و خلاصه آنکه آن را بيرون از هرگونه بيان و ترجمه و بازنمودِ نمادين درک کرد، آن راه خودِ مابعدالطبيعه است. به اين ترتيب مابعدالطبيعه آن علمي است که مدعيِ درگذشتن از نمادهاست.»
بعضي برگسونشناسان از مقال? «مقدمه بر مابعدالطبيعه» هانري برگسون بهعنوان مانيفست برگسونيسم ياد کردهاند.
اما کتاب «مقدمه بر مابعدالطبيعه»، چنانکه پيشتر نيز اشاره شد و در عنوان کامل آن نيز ذکر شده، حاوي ترجم? مقالهاي ديگر از هانري برگسون هم هست؛ مقالهاي با عنوان «فلسف? فرانسوي» که، چنانکه در مقدم? اشکان خطيبي بر ترجم? فارسي اين مقالات اشاره شده، «متني است که بنا بوده است در آغاز جنگ جهانگير اول جلوهاي از عظمت فرانسه را بازبنماياند».
برگسون در مقال? «فلسف? فرانسوي» تصويري از تاريخ فلسف? فرانسه و سِيرِ تحول فکر فلسفي در اين کشور ارائه ميدهد. برگسون همچنين در اين مقاله، جايگاه خود را در فلسف? فرانسوي مشخص ميکند و توضيح ميدهد که نسبت ميان انديشههاي او و ديگر نحلههاي فلسف? فرانسوي چيست و چگونه است.
کتاب «مقدمه بر مابعدالطبيعه» علاوه بر ترجم? دو مقال? هانري برگسون، شامل ترجم? يادداشتي از ژيل دلوز دربار? برگسون، با عنوان «بازگشت به برگسون»، و چهار پيوست است.
بخش پيوستهاي کتاب «مقدمه بر مابعدالطبيعه» شامل سالشمار آثار برگسون، کتابشناسي توصيفي مهمترين آثار او، کتابشناسي ترجم? آثار برگسون به فارسي و واژهنامه است.
کتاب «مقدمه بر مابعدالطبيعه به انضمام فلسف? فرانسوي» به ترجمه و گردآوري سيد اشکان خطيبي، همراه با يادداشتي از او، بهعنوان دبير مجموع? «لحظههاي انديش? فرانسوي» نشر نو که اين کتاب نيز در ذيل آن به چاپ رسيده، در نشر نو منتشر شده است.
دربار? هانري برگسون
هانري – لوئيس برگسون (Henri-Louis Bergson)، متولد 1859 و درگذشته به سال 1941، فيلسوف فرانسوي و برند? جايز? نوبل ادبيات سال 1927 بود.
برگسون از فيلسوفان تأثيرگذار بر فلسف? قارهاي و تحليلي است. او معتقد بود و استدلال ميکرد که فرايندهاي تجربه و شهودِ آني، براي درک واقعيت، مهمتر از عقلگرايي انتزاعي و علم هستند.
از آثار هانري برگسون ميتوان به کتابهاي «زمان و اراد? آزاد»، «ماده و حافظه» و «خنده: جستار در معني امور خندهآور» اشاره کرد.
