دروازه خورشید

رمان «دروازه خورشيد» اثر الياس خوري
روايتِ رنجِ بي‌سرزميني، بي‌پناهي، آوارگي و اردوگاه. الياس خوري در رمان «دروازه خورشيد» از رنج‌ها و مصائب فلسطينيان آواره از سرزمين‌شان مي‌گويد و از آوارگي و پناهندگي و نيز از عشق و زندگي و مبارزه و رؤياي آزادي.
رمان «دروازه خورشيد»، با عنوان اصلي «باب‌الشمس»، از رمان‌هاي مطرح الياس خوري و از آثار برجست? ادبيات مدرن عربي است. اين رمان از طرف کانون نويسندگان عرب در رتب? چهل‌ودوم از صد کتاب برتر عربي قرار داده شده است. رمان «دروازه خورشيد» همچنين توجه و تحسين جهان انگليسي ‌زبان را برانگيخت و بعد از اين‌که در سال 2006 به زبان انگليسي ترجمه شد در فهرست صد کتاب برتر سال «نيويورک تايمز» قرار گرفت و چند نشري? انگليسي‌‌ زبان ديگر، نظير «ديلي تلگراف» و «ساندي تلگراف» و «لس‌آنجلس تايمز» و ضميم? جهان کتابِ «واشنگتن پست»، آن را ستايش کردند.
براساس رمان «دروازه خورشيد» فيلمي به همين نام نيز در سال 2004 به‌کارگرداني يُسري نصرالله، کارگردان مصري، ساخته شده است.
متن اصلي رمان «دروازه خورشيد» نخستين بار در سال 1998 به زبان عربي منتشر شده است. اين رمان ماحصل گفت‌وگوهاي الياس خوري با بسياري از پناهندگان فلسطيني ساکن اردوگاه‌ها و شنيدن خاطرات و حرف و سخن‌هاي آن‌ها‌ و نيز تحقيق در اسناد و منابع مختلف مربوط به وقايعي است که در رمان از آن‌ها سخن رفته است.

مروري بر رمان «دروازه خورشيد»
رمان «دروازه خورشيد» ترکيبي است از مجموع? خرده‌روايت‌ها و قصه‌هاي متعدد که در کنار هم تصويري از يک دوران را به‌دست مي‌دهند. الياس خوري در رمان «دروازه خورشيد» تاريخ را از زبان مردم گمنام و به زبان ادبيات روايت مي‌کند. تاريخ در رمان «دروازه خورشيد» متني تکه‌تکه است که بايد هر تکه از آن را از گوشه‌اي جمع کرد و کنار هم نهاد تا به تصويري کلي و چندوجهي از آن دست يافت. «دروازه خورشيد» روايتگر تاريخ شقاوت و کشتار و آوارگي و بي‌خانگي و نيز روايتگر تاريخ رنج و مقاومت و مبارزه است؛ روايتگر آنچه بر سر فلسطينيان آمد؛ روايتگر جنگ داخلي لبنان و آنچه در اردوگاه‌ها گذشت؛ روايتگر فاجعه و درد. خوري در «دروازه خورشيد» حماسه و تراژدي را به‌هم آميخته تا از درد مردمي بگويد که چه بسا نامشان در هيچ تاريخ رسمي‌اي ثبت نشده باشد و ثبت نشود؛ مردمي که در رمان «دروازه خورشيد» ادبيات زبان آن‌ها شده است؛ مردمي از قشرها و طبقات مختلف.
راوي اصلي رمان «دروازه خورشيد» مردي است به نام خليل که در چين آموزش چريکي و پزشکي ديده و در بيمارستان اردوگاه کار مي‌کند. خليل از بيماري رو به احتضار پرستاري مي‌کند و مي‌خواهد کاري کند که او زنده بماند. بيمار، که گويي حکم پدر خليل را دارد و در دوران کودکي خليل حامي او بوده است، اکنون در کُماست و خليل يک‌بند برايش قصه مي‌گويد؛ قصه‌هايي را که از خود او شنيده و قصه‌هاي ديگران را و قصه‌هاي خودش را و مجموع اين قصه‌ها روايتگر تاريخ عصري‌اند که وقايع رمان «دروازه خورشيد» به آن مربوط‌اند. به جز اين مردِ رو به احتضار، شخصيت ديگري که در رمان «دروازه خورشيد» حضوري پررنگ دارد زني است به نام اُم‌ّحسن که راوي در ابتداي رمان از مرگ او خبر مي‌دهد. اُمّ‌حسن قابل? اردوگاه شتيلا بوده و هم? بچه‌هايي را که در اين اردوگاه زاده شده‌اند او از شکم مادرانشان بيرون آورده است. از همين رو او را مادر صدا مي‌زنند. مادري مُرده و پدري در حال احتضار؛ الياس خوري اين‌گونه گويا قص? بي‌سرزميني را به قص? يتيم‌شدگي پيوند مي‌زند.
چنانکه در مقدم? نرگس قنديل‌زاده بر ترجم? فارسي رمان «دروازه خورشيد» آمده است، در اين رمان «آنچه در فضاي بسياري از قصه‌ها موج مي‌زند عدم قطعيت است، نه‌فقط به دليل تعدد راويان، بلکه حتي به علت تعدد روايت‌هاي راوي واحد از پديده واحد؛ يا براي خاطر خود خليل که ختم ماجرايي را جوري به جز آنچه رخ داده مي‌خواهد و درباره ماجراهايي هم? حالت‌هاي محتمل را طرح مي‌کند و نمي‌داند کدام‌يک سهمي از واقعيت دارد و کدام بي‌اساس است. به‌علاوه، سطحي از اختلال هويت و گسيختگي رواني هم خصوصاً در ابهام برخي قصه‌هاي مربوط به خود او اثر دارد.»

درباره الياس خوري، نويسنده رمان «دروازه خورشيد»
الياس خوري، متولد 1948، داستان‌نويس، روزنامه‌نگار، منتقد ادبي و نمايشنامه‌نويس لبناني است. خوري در خانواده‌اي مسيحي در بيروت متولد شد. او در جنگ داخلي لبنان با جبه? نيروهاي چپ‌گرا، ملي‌گرا و فلسطيني همراه شد. خوري به‌عنوان روزنامه‌نگار با نشريات مختلفي همکاري کرده است. مدتي سرويراستار و سردبير مجل? «الکَرمِل» بود که محمود درويش، شاعر مشهور فلسطيني، آن را درمي‌آورد. مدتي در روزنامه‌هاي «النهار» و «السفير» مقاله‌هاي فرهنگي مي‌نوشت و مدتي هم عضو شوراي تحريري? مجل? «مواقف» بود که ادونيس، شاعر مشهور اهل سوريه، آن را درمي‌آورد. او، به جز اين نشريات، با نشريات ديگري نيز همکاري کرده است. الياس خوري اکنون سردبير مجل? «مطالعات فلسطين» است. اداره تئاتر بيروت و تدريس ادبيات عربي و مطالعات خاورميانه در دانشگاه امريکايي بيروت و دانشگاه کلمبيا در نيويورک از ديگر فعاليت‌هاي اوست. از ديگر آثار الياس خوري مي‌توان به «کوه کوچک» و «سرزمين غريبان» اشاره کرد.

درباره ترجم? فارسي رمان «دروازه خورشيد»
رمان «دروازه خورشيد» با ترجمه و مقدم? نرگس قنديل‌زاده در نشر ني منتشر شده است. نرگس قنديل‌زاده، متولد 1345، مترجم ادبيات عرب است. «دانوب خاکستري» و «اسفار سخن» ديگر آثاري‌اند که او از ادبيات عرب به فارسي ترجمه کرده است.

رتب? رمان «دروازه خورشيد» در گودريدز: 3.91 از 5.