دکتر ژیواگو

معرفی کتاب دکتر ژیواگو اثر بوریس پاسترناک

رمانی حماسی که ماجرای انتشارش از جنجالی‌ترین وقایع تاریخ ادبیات جهان است: کتاب دکتر ژیواگو شاهکاری از بوریس پاسترناک شاعر و نویسنده بزرگ روس است که داستان زندگی و عشق‌های یوری ژیواگو، پزشک و شاعر، را در بحبوحه انقلاب روسیه و جنگ داخلی روایت می‌کند. هدف پاسترناک در رمان دکتر ژیواگو این بوده که تصویری به گستردگی نیم قرن از تمام فجایع و خیزش‌های سده بیستم روسیه به دست دهد. این رمان جزو آثار شاخص ادبیات پربار روسیه است که به خاطر مضامین انسانی و جهان‌شمولش همچنان امروزی و خواندنی است. پاسترناک در این اثرش به نظام شوروی به خاطر نادیده گرفتن ارزش فردی حمله می‌کند. او جامعه‌ای را به تصویر می‌کشد که در آن دروغ به یک شیوه زندگی تبدیل می‌شود و هنرمند واقعی در حاشیه قرار می‌گیرد.

درباره رمان دکتر ژیواگو

پاسترناک در داستان دکتر ژیواگو آینده روسیه را خطاب قرار داده و تصویری از آن به دست داده که حکومت را به وحشت می‌اندازد. دکتر ژیواگو فراتر از یک رمان عاشقانه، تأملی عمیق درباره سرنوشت فرد در برابر خشونت تاریخ و ستایش زندگی، هنر و آزادی در برابر نظامی است که فردیت را نادیده می‌گیرد. پاسترناک با الهام از انجیل و سنت‌های فلسفی روسیه، اثری خلق کرده که در آن مفاهیمی مانند رستاخیز و فداکاری نقشی محوری دارند.

کتاب دکتر ژیواگو روایتی ادبی از نقش و جایگاه فرد در برابر تاریخ است. پاسترناک نشان می‌دهد چگونه نیروهای عظیم تاریخی مانند انقلاب و جنگ، زندگی انسان‌های معمولی را در هم می‌شکنند. ژیواگو نه یک قهرمان انقلابی، بلکه انسانی منفعل و درون‌گرا است که سعی دارد در میان هرج و مرج، انسانیت و اصالت خود را حفظ کند.

رمان دکتر ژیواگو به شدت تحت تأثیر نمادگرایی مسیحی است. انقلاب اکتبر نه صرفا یک رویداد سیاسی، بلکه به مثابه مصائب مسیح به تصویر کشیده شده و فصل‌ پایانی کتاب با شعرهایی از زبان ژیواگو به پایان می‌رسد که مضامین انجیلی را بازتاب می‌دهند. شعرهای این فصل که از حیث ترکیب‌بندی قابل توجه است، در حکم کلید درک اشارات و نیات آشکار و نهان نویسنده است.

دکتر ژیواگو از مشهورترین و برجسته‌ترین نمونه‌های شخصیت‌های مثبت در سراسر تاریخ ادبیات روسیه است که البته سرنوشتی ناگوار دارد همچون هملت شکسپیر یا ابله داستایفسکی. او پزشکی موفق و نویسنده و شاعری صاحب‌قریه است که دیدگاه‌هایش در فلسفه و هنر و تاریخ و اجتماع خریدار فراوان دارد و هرکس که او را بشناسد، حتی از میان بدخواهان و مخالفان فکری و عقیدتی‌اش، باز گزیری ندارد جز آن که برتری معنوی و سلامت اخلاقی او را بپذیرد. با این حال، چنین شخصیتی با این صفات والا محکوم است که باطل بماند و استعدادهایش هرز برود. جامعه‌ای که به حکم خرد و منطق باید از او بهترین بهره را ببرد عملا به پوچی و نیستی سوقش می‌دهد.

قهرمان رمان دکتر ژیواگو میان دو جهان با دغدغه‌هایی متفاوت گیر کرده است. او از یک‌سو با مسایل پیش‌پاافتاده و روزمره زندگی مواجهه است و باید احتیاجات روزمره خانواده را در زمانه جنگ و انقلاب و قحطی برآورده کند و از سوی دیگر، با رسالتی عظیم که بر گردن هر انسانی نهاده شده روبرو است: زیستن به آهنگ وجدان و طبیعت، پیوسته به سوی کمال و زیبایی رفتن.

پاسترناک نسخه خطی دکتر ژیواگو را در سال ۱۹۵۶ برای انتشار در شوروی ارائه داد، اما مقامات آن را به عنوان تهمت مخرب علیه اتحاد جماهیر شوروی رد کردند. یک نسخه از کتاب توسط یک ناشر ایتالیایی قاچاق و در سال ۱۹۵۷ منتشر شد. اسناد منتشر شده نشان می‌دهد که سازمان سیا مخفیانه نسخه روسی این کتاب را چاپ و در اتحاد جماهیر شوروی توزیع کرد تا از آن به عنوان یک سلاح تبلیغاتی در جنگ سرد استفاده کند.

در سال ۱۹۵۸، آکادمی نوبل جایزه ادبیات را به پاسترناک اهدا کرد. مقامات شوروی به او فشار آوردند که جایزه را رد کند و او را عامل دشمنان مردم خواندند و پاسترناک مجبور به رد جایزه شد.

خلاصه کتاب دکتر ژیواگو

می‌رفتند و آمرزیده باد می‌خواندند و هنگامی که می‌ایستادند، به نظر می‌رسید که پاها و اسب‌ها و صفیر باد همچنان دم گرفته‌اند و کماکان می‌خوانند. رهگذران به کاروان تشییع راه می‌دادند، تاج‌های گل را می‌شمردند و بر خود صلیب می‌کشیدند. فضول‌ترها قاتی کاروان می‌شدند و می‌پرسیدند: تشییع کیست؟ جواب می‌شنیدند: ژیواگو.

درباره بوریس پاسترناک نویسنده داستان دکتر ژیواگو

بوریس پاسترناک شاعر و نویسنده شهیر روسی است که در سال 1890 متولد شد و در 1960 از دنیا رفت. او در  نقاشی و موسیقی و فلسفه نیز تبحر داشت. در جوانی در دانشگاه شهر ماربورگ فلسفه خوانده بود اگرچه بعدها خود را وقف ادبیات کرد. شهرت او در جهان بیش از هر چیز به رمان دکتر ژیواگو مربوط است اما در خود روسیه او در وهله اول با شعرهایش و به عنوان شاعر به یاد آورده می‌شود. از دکتر ژیواگو چندین ترجمه به فارسی منتشر شده که ترجمه آبتین گلکار از این رمان بر اساس نسخه روسی صورت گرفته است. در کتاب‎‌هایی نظیر ادبیات علیه استبداد و ادبیات و انقلاب به رمان دکتر ژیواگو پرداخته شده است. همچنین در کتاب‌های تاریخ انقلاب روسیه و تراژدی مردم می‌توان با روند انقلاب روسیه آشنا شد.

کتاب دکتر ژیواگو برای چه کسانی مناسب است؟

رمان دکتر ژیواگو به علاقه‌مندان به ادبیات داستانی پیشنهاد می‌شود.