سور بز

رمان «سور بُز» اثر ماريو بارگاس يوسا
رماني بابِ طبعِ علاقمندان رمان‌هاي تاريخ‌محور، مخصوصاً رمان‌هايي درباره ديکتاتوري و ديکتاتورها. رمان «سور بُز»، با عنوان اصلي La fiesta del Chivo، از آثار مهم و تحسين‌شده ماريو بارگاس يوسا است. يوسا در رمان «سور بُز» دوران زمامداري رافائل تروخيو در جمهوري دومينيکن را زمين? رويدادهاي داستان خود و دستماي? قصه‌پردازي قرار داده است.
ديکتاتوري، استبداد و خفقان موضوعي آشنا در دوران شکوفايي ادبيات امريکاي لاتين است و نويسندگان مختلفي در آثارشان هر يک از منظري به اين موضوع پرداخته‌اند. بعضي مثل مارکز در رمان «پاييز پدرسالار» يک ديکتاتور خيالي خلق کرده‌اند و رخت ديکتاتورهاي واقعي مختلف را به او پوشانده‌اند و بعضي هم مانند يوسا در همين رمانِ «سور بُز» يک ديکتاتور واقعي را به شخصيت رمان بدل کرده‌اند. در بعضي آثار ادبيات امريکاي لاتين هم نه يک ديکتاتور که فضاي ديکتاتوري و زندگي در سلط? حکومت‌هاي استبدادي و سازوکارِ چنين حکومت‌هايي به تصوير کشيده شده است. يوسا در رمان «سور بُز»، چنانکه اشاره شد، به تروخيو و دوران سي‌ويک‌سال? حکومت او در جمهوري دومينيکن پرداخته است و از اين مضمون رماني پديد آورده که در آن بر وجوهِ تاريکِ تاريخ نور تابانده شده است. او در اين رمان هم وارد حريمِ خود تروخيو مي‌شود، هم زندگي و مصائب مردمِ تحت سلط? او را روايت مي‌کند و البته از نقب زدن به احوال و اعمالِ مخالفانِ قسم‌خورده ديکتاتورِ دومينيکن نيز غافل نمي‌ماند.
اگر تخيل را ساحتي بدانيم که ناگفته‌ها و زواياي پنهان تاريخ در آن عرصه‌اي براي ظهور مي‌يابد، رمان «سور بُز» رماني‌ست که در آن تخيل دقيقاً چنين کارکردي يافته است.
متن اصلي رمان «سور بُز» اولين بار در سال 2000 به زبان اسپانيايي منتشر شده است.

مروري بر رمان «سور بُز»
رمان «سور بُز» درباره قدرت، وحشت، استبداد، سرکوب و عواقب و تأثيرات آن بر جامعه‌اي استبدادزده است. يوسا در اين رمان، ضمن ارائ? تصويري تکان‌دهنده از دوران سي‌سال? حکومت مخوف رافائل تروخيو در دومينيکن، نشان مي‌دهد که يک حکومت سرکوبگر و مستبد چگونه با ايجاد خفقان، تبعيت از خود را در وجود شهروندانش نهادينه مي‌کند. يوسا در رمان «سور بُز»، با درآميختن سه روايت که هر سه به نحوي با تروخيو مرتبط‌اند، ما را به عصرِ وحشت در دومينيکن مي‌برد و پرده از ساختار حکومتِ وحشت و سازوکار آن برمي‌دارد و نيز شيوه زيست مردمِ تحت چنين حکومتي را به تصوير مي‌کشد. در يک سَرِ روايتِ يوسا زني قرار دارد که در گذشته و دوران نوجواني قرباني تجاوزِ تروخيو شده است. در سرِ ديگر، خودِ تروخيو است که يوسا وارد بخشي از زندگي او مي‌شود و ما را با اين ديکتاتور مخوف چهره‌به‌چهره مي‌کند. رمان «سور بُز» اما به‌جز اين دو سَر، سرِ ديگري هم دارد که در آن از مخالفان تروخيو که قصد ترورش را دارند سخن رفته است. يوسا اين‌گونه در رمان «سور بُز» وجوه گوناگون دوران حکومت تروخيو را به تصوير مي‌کشد.

درباره ماريو بارگاس يوسا، نويسنده رمان «سور بُز»
ماريو بارگاس يوسا (Mario Vargas Llosa)، متولد 1936، داستان‌نويس، مقاله‌نويس، روزنامه‌نگار و استاد دانشگاه اهل پرو و برنده جايزه نوبل ادبيات سال 2010 است. يوسا از نويسندگان بزرگ و مطرح دوران شکوفايي ادبيات امريکاي لاتين است. تاريخ و سياست و حکومت‌هاي ديکتاتوري امريکاي لاتين و وجوه گوناگون زندگي تحت سيطره اين حکومت‌ها از جمله مضامين آثار يوسا هستند. او البته در آثارش سياست‌زده نيست و با نگاهي نقادانه به مسائل مي‌نگرد. يوسا روايتگري چيره‌دست است. فوت‌وفن‌هاي رمان‌نويسي را خوب مي‌شناسد و علاوه بر خلق ادبيات، درباره ادبيات و آثار ادبي نيز بسيار نوشته است. او همچنين در مقالاتش به موضوعات سياسي و اجتماعي توجه دارد. يوسا زماني هم به‌طور جدي‌تر در سياست فعال بود. در دوره دانشجويي اعتصابات دانشجويي را سازمان مي‌داد و بعدها در پرو نامزد رياست جمهوري شد که البته از رقيبش شکست خورد. يوسا معلمي و روزنامه‌نگاري هم کرده و به کار مترجمي هم پرداخته است. در سال 1959، وقتي به فرانسه مهاجرت کرد، علاوه بر معلمي، در خبرگزاري فرانسه و تلويزيون ملي فرانسه کار مي‌کرد. او اکنون شهروند پرو و اسپانياست. از آثار يوسا مي‌توان به «جنگ آخر زمان»، « گفتگو در کاتدرال»، «مرگ در آند» و «قهرمان عصر ما» اشاره کرد.

درباره ترجم? فارسي رمان «سور بُز»
ترجم? عبدالله کوثري از رمان «سور بُز» در نشر علم منتشر شده است. عبدالله کوثري، متولد 1325 در همدان، مترجم، شاعر، ويراستار، مقاله‌نويس و منتقد ايراني است. کوثري اگرچه امروزه با ترجمه‌هاي ادبي‌اش معروف است و بودن نامش روي جلد هر اثر ادبيِ خارجيِ ترجمه‌شده به فارسي کيفيت ترجم? آن اثر را براي مخاطبان ادبيات تضمين مي‌کند، اما کار ترجمه را با ترجم? کتابي سياسي درباره جنگ ويتنام شروع کرد. دومين ترجم? کوثري اثري ادبي، يعني نمايش‌نام? «محاکم? ژاندارک در رُوان» برتولت برشت بود. اما بعد از اين ترجمه نيز مدت‌ها طول کشيد تا به‌طور جدي به ترجم? ادبي رو آوَرَد. او که داراي ليسانس اقتصاد از دانشگاه ملي ايران (دانشگاه شهيد بهشتيِ فعلي) بود، ابتدا بيشتر در حوزه اقتصاد ترجمه مي‌کرد. ادبيات براي کوثري نه با ترجمه که با سرودن شعر آغاز شد. از کودکي با کتاب عجين بود و عاشق مطالعه. خواندن شعر کلاسيک فارسي را از ده سالگي و با سعدي شروع کرد. در چهارده سالگي اولين شعرش را سرود که شعري کلاسيک و در قالب غزل بود. کوثري در دوره دبيرستان دوست داشت در رشت? ادبي تحصيل کند اما دبيرستان البرز که او در آن درس مي‌خواند رشت? ادبي نداشت. بنابراين ادبيات را نه به صورت آکادميک بلکه به صورت خودآموخته ياد گرفت. در پانزده سالگي ادبياتِ کلاسيکِ يونان را خواند. تا مدت‌ها به سرودن شعر در قالب‌هاي کلاسيک ادامه داد، تا اينکه به‌تدريج با شعر نو آشنا شد. اولين شعرهاي کوثري در جُنگ «طرفه» منتشر شد. بعد چند شعرش در مجل? «فردوسي» چاپ شد. آشنايي با شعر شاملو نقط? عطفي در کار شاعري‌اش بود. يک روز به دفتر مجل? «خوشه» رفت و شعرهايش را به شاملو نشان داد. از آن پس شاملو شعرهايش را در «خوشه» چاپ مي‌کرد. در شب‌هاي شعر خوشه نيز شعر خواند و همچنين بعدها و کمي پيش از انقلاب در شب‌هاي شعر گوته. آشنايي با شاملو کوثري را با نثر کهن فارسي آشناتر کرد. او که پيش‌تر از نثر کلاسيک فارسي فقط گلستان سعدي را خوانده بود، به توصي? شاملو تاريخ بيهقي و ديگر متون نثر کلاسيک فارسي را خواند. تأثير آشنايي با نثر کلاسيک فارسي را در ترجمه‌‌اش از نمايش‌نام? «ريچارد سوم» شکسپير و نيز ترجمه‌هايش از نمايش‌نامه‌هاي يونان و روم باستان به خوبي مي‌توان ديد. کوثري ترجم? ادبي را در زماني که کارمند کتابخان? دانشگاه ملي ايران بود، با خواندن ترجمه‌هاي مترجماني چون محمد قاضي، نجف دريابندري، محمود اعتمادزاده (م. ا. به‌آذين) و رضا سيدحسيني آموخت. اما سال‌ها بعد به‌طور جدي و حرفه‌اي به ترجم? ادبي پرداخت. او کار ويراستاري هم انجام داده و در دوره‌اي ويراستار فصلنام? «مترجم» بوده است.
اولين رماني که کوثري ترجمه کرد رمان «آنتوان بلوايه» از پل نيزان بود. رضا سيدحسيني با ديدن اين ترجمه، ضمن تحسين کوثري به‌خاطر ترجم? خوبش، به او توصيه کرد کارهاي جدي‌تري را ترجمه کند. از سال 1364 به‌طور جدي‌تر مشغول ترجم? ادبي شد. رمان «آئورا»ي کارلوس فوئنتس دومين رماني بود که ترجمه کرد و اين آغاز ترجمه‌هايش از ادبيات امريکاي لاتين بود. کوثري، که اولين آشنايي‌اش با ادبيات امريکاي لاتين از طريق خواندن ترجم? سروش حبيبي از رمان «انفجار در کليساي جامع» آلخو کارپانتيه بود، خود بعدها به يکي از مترجمان مطرح ادبيات امريکاي لاتين بدل شد و آثاري از چند نويسنده مهم دوران شکوفايي ادبيات امريکاي لاتين را به فارسي ترجمه کرد.
کوثري همچنين داور جوايز متعددي بوده است که از آن جمله مي‌توان به داوري کتاب سال ايران، داوري جايزه هوشنگ گلشيري، داوري جايزه احمد شاملو و داوري جايزه ابوالحسن نجفي اشاره کرد.
او چندبار برنده جايزه کتاب سال ايران شده است. همچنين در سال 1397 در نظرسنجي «مترجم محبوب من» عبدالله کوثري از سوي مخاطبان به‌عنوان محبوب‌ترين مترجم بالاي پنجاه سال انتخاب شد.
از کوثري مقالات و نقدهايي هم در نشريات مختلف به چاپ رسيده است.
از ترجمه‌هاي عبدالله کوثري مي‌توان به «گفتگو در کاتدرال»، «پوست انداختن»، «جنگ آخر زمان» و «حکومت نظامي» اشاره کرد. «با آن سوار سُرخ» نيز از جمله دفتر شعرهاي منتشرشده اوست.
رمان «سور بُز» را جاهد جهانشاهي نيز با عنوان «جَشنِ بُزِ نَر» به فارسي ترجمه کرده است. ترجم? جاهد جهانشاهي از اين رمان در نشر قطره منتشر شده است.

رتب? رمان «سور بُز» در گودريدز: 4.30 از 5.