هرچه باداباد

کتاب «هرچه باداباد» اثر استيو تولتز
سومين و تازه‌ترين رمانِ نويسنده‌ي کتابِ محبوب و پرفروش «جزء از کل». کتاب «هرچه باداباد»، با عنوان اصلي Here Goes Nothing، رماني‌ست تازه از استيو تولتز که متن اصلي آن همين تازگي و در سال 2022 منتشر شده و ترجم? فارسي‌اش نيز همزمان با چاپ آن در سراسر دنيا در ايران به چاپ رسيده است.
استيو تولتز در کتاب «هرچه باداباد» نيز با همان طنز سياه و رويکرد فلسفي‌ که خوانندگان دو رمان ديگر او، يعني «جزء از کل» و «ريگ روان» با آن آشنايي دارند، رماني خلق کرده است که مخاطب را هم با وقايع داستاني درگير مي‌کند و هم با مسئله‌اي فلسفي مواجه مي‌سازد.
تولتز اين‌بار وضعيتي آخرالزماني را پيش روي مخاطبان خود قرار داده و آدم‌هاي رمان‌اش را در چنين وضعيتي قرار داده است.
کتاب «هرچه باداباد» يک رمان فلسفي پُرکشش با حال‌وهوايي غريب است. تولتز در اين رمان وضعيتي را پيش روي انسان مجسم مي‌کند که در آن رويدادها تا ابد در چرخه‌اي دائمي تکرار مي‌شود و آدمي را از اين تکرار گريزي نيست.

مروري بر کتاب «هرچه باداباد»
کتاب «هرچه باداباد»، چنانکه در مقدم? پيمان خاکسار بر ترجم? فارسي اين کتاب اشاره شده، رماني‌‌ست الهام‌گرفته از مفهوم «رجعت ابدي» در فلسف? نيچه؛ چنانکه در همين مقدمه توضيح داده شده، «رجعت ابدي بيان مي‌کند که کيهان و تمامي موجودات و نيروها همواره در حال تکرار شدن بوده‌اند و همه‌چيز بي‌نهايت‌بار، به شکلي خودهمانند، تا ابد تکرار خواهد شد.»
مفهوم «رجعت ابدي»، که مفهوم محوري کتاب «هرچه باداباد» است، مفهومي‌ست ريشه‌دار در فلسف? يونان باستان. اين مفهوم در فلسفه و نوشته‌هاي نيچه جايگاهي ويژه دارد. در مقدم? ترجم? فارسي کتاب «هرچه باداباد» نقل قولي از نيچه در همين باب آمده که برگرفته از کتاب «حکمت شادان» اوست و به گفت? پيمان خاکسار، مترجم کتاب «هرچه باداباد»، اولين قول نيچه درباره مفهوم رجعت ابدي است. اين نقل قول چه‌بسا ياري‌گرِ خواننده در درک مفهوم محوري کتاب «هرچه باداباد» باشد.
نيچه مي‌گويد: «اگر روزي يا شبي اهريمني در تنهاترين تنهايي‌ات بر تو ظاهر شود و بگويد "اين زندگي را که اکنون مشغول زيستنش هستي و آن را زيسته‌اي بايد يک‌بار ديگر و بي‌شمار بار ديگر زندگي کني و در آن هيچ‌چيز تازه نخواهد بود و همه‌ي رنج‌ها و خوشي‌ها و همه‌ي افکار و حسرت‌ها همه‌ي چيزهاي خُردوکلان زندگي‌ات دوباره به تو بازخواهد گشت، به همان ترتيب و تسلسل – حتي اين عنکبوت و اين مهتاب ميان درختان و حتي اين لحظه و خود من. ساعت‌شنيِ جاودانِ وجود بلاانقطاع سروته مي‌شود و تو هم همراهش، اي ذره‌ي غبار!" آيا خود را بر زمين نمي‌افکني و دندان نمي‌سايي و نفرين نمي‌کني اهريمني را که اين‌ها را بر زبان آورده؟...»
راوي کتاب «هرچه باداباد» يک مرد خلافکار مقتول است که از وراي مرگ سخن مي‌گويد و به زندگي‌اش و آنچه بعد از مرگ‌اش رخ مي‌دهد، مي‌نگرد. او دريافته است که عقايد و شيوه زندگي‌اش همه اشتباه بوده و بابت زندگي‌اي که کرده و افکاري که در آن زندگي داشته، پشيمان است.
راوي در ابتداي کتاب «هرچه باداباد» اين پشيماني را از وراي مرگ بيان مي‌کند و آن‌گاه بر سرِ داستان مي‌شود. داستان با لحظه‌اي شروع مي‌شود که راوي در خانه نيست و مردي به درِ خانه او مي‌آيد و به همسرش مي‌گويد قبلاً در اين خانه زندگي مي‌کرده و مي‌خواهد از محل زندگي گذشته‌اش بازديدي کند.
همسر راوي، مرد غريبه را، با اکراه و بعد از اينکه مرد مي‌گويد که مرگش نزديک است، به خانه راه مي‌دهد اما از حضور او قدري نگران و دلواپس است. بعدها درمي‌يابيم که اين مرد غريبه کيست و چه ربطي به راوي مُرده کتاب «هرچه باداباد» دارد.
از خلال روايت و ماجراي همين راويِ مُرده است که وارد چرخ? تکرار و رجعت ابدي نيچه‌اي در کتاب «هرچه باداباد» مي‌شويم و تولتز اين‌گونه و با طنزي سياه مسئله‌اي هستي‌شناختي را درباب کيهان و زندگي انسان و موجودات در جهان مطرح مي‌کند.
در کتاب «هرچه باداباد» نيز، مانند دو رمان قبلي استيو تولتز، با دغدغه‌هاي فلسفي مربوط به مرگ و زندگي مواجهيم. مسئله اما در کتاب «هرچه باداباد» يک‌بار متولد شدن و يک‌بار زيستن و يک‌بار مردن نيست. مسئله، آن چرخ? ابدي و تکرار رويدادها در نظام کيهاني‌ست؛ چرخه‌اي که انسان در آن گرفتار است و نمي‌تواند از آن خلاصي يابد.

درباره استيو تولتز، نويسنده کتاب «هرچه باداباد»
استيو تولتز متولد سال 1972 در سيدني استرالياست. تولتز از کودکي و نوجواني شيفت? نوشتن بود، اما در اين کار مدام با شکست مواجه مي‌شد و هرچه را که مي‌نوشت نيمه‌کاره رها مي‌کرد.
بعد از دانشگاه باز به نوشتن ادامه داد تا بلکه در مسابقه‌اي برنده شود. اما سرانجام رويايي را که تحقق آن محال مي‌نمود به يکسو نهاد و دست از نوشتن کشيد و به کارهاي ديگري پرداخت. اين اما پايان کلنجار تولتز با ادبيات و نوشتن نبود. بعد از اشتغال به کارهاي گوناگون در کشورهاي مختلف، باز بر سرِ روياي نخست آمد. گويي ديگر برايش مسلم شد که راهي جز نوشتن ندارد؛ پس اين بار جدي‌تر دست‌به‌کار شد و با عزمي جزم‌تر شروع به کار نوشتن کرد و اولين رمانش شد همين رمان «جزء از کُل» که بسيار مورد استقبال قرار گرفت.
استيو تولتز بعد از رمان «جزء از کُل» رمان «ريگ روان» را نوشت که در سال 2015 منتشر شد و بعد هم همين کتاب «هرچه باداباد» را که تازه‌ترين رمان اوست.

درباره ترجم? فارسي کتاب «هرچه باداباد»
کتاب «هرچه باداباد» با ترجمه و مقدم? پيمان خاکسار در نشر چشمه منتشر شده است.
پيمان خاکسار، متولد 1354 در تهران، مترجم ادبي و تدوينگر سينما و تلويزيون است. خاکسار تحصيلکردة سينماست. او کار ترجمه را با ترجم? منتخبي از اشعار چارلز بوکوفسکي آغاز کرد. اين اشعار در کتابي با عنوان «سوختن در آب، غرق شدن در آتش» در نشر چشمه منتشر شد. خاکسار بعد از اين کتاب سراغ ترجم? آثار داستاني ادبيات انگليسي‌زبان رفت و به طور حرفه‌اي به اين کار پرداخت.
«عامه‌پسند» و «هاليوود» از چارلز بوکوفسکي، «اصلاحات» از جاناتان فرنزن، «يکي مثل همه» از فيليپ راث، «سومين پليس» از فلن اوبراين و «اتحادي? ابلهان» از جان کندي تول از ديگر آثار داستاني ترجمه‌شده به قلم پيمان خاکسار هستند. او، به غير از کتاب «هرچه باداباد»، دو رمان ديگر استيو تولتز، يعني «جزء از کُل» و «ريگ روان»، را نيز به فارسي ترجمه کرده است.

رتب? کتاب «هرچه باداباد» در گودريدز: 3.90 از 5.