کتاب «ژنرال ارتش مرده» اثر اسماعيل کاداره
رماني که کابوس ديرپاي جنگ و بيهودگي و تباهي آن را تجسم ميبخشد. اسماعيل کاداره در کتاب «ژنرال ارتش مرده» با روايت قصهاي که وقايع آن در آلباني و حدود بيست سال بعد از جنگ جهاني دوم اتفاق ميافتد، نشان ميدهد که جنگ اگرچه تمام ميشود اما کابوس و عذاب و وحشت و تباهي برآمده از آن و تأثيرات ويرانگرش بهراحتي تمام نميشود و تا سالهاي سال باقي ميماند و اگر هم دمي فراموش شود و مخفي بماند دوباره از جايي سربرميآورد.
کتاب «ژنرال ارتش مرده» اولين رماني بود که از کاداره منتشر شد. متن اصلي اين رمان اولين بار در سال 1963، با عنوان Gjenerali i ushtrisë së vdekur، به زبان آلبانيايي به چاپ رسيد.
کتاب «ژنرال ارتش مرده» از رمانهاي مطرح ضدّ جنگ و تحسينشدهترين رمان اسماعيل کاداره است. نام اين رمان در فهرست صد کتاب قرن لوموند هم آمده و براساس آن اقتباسهاي سينمايي و تئاتري هم انجام شده است.
يکي از اقتباسهاي سينمايي از کتاب «ژنرال ارتش مرده» فيلمي ايتاليايي به همين نام و بهکارگرداني لوچانو توولي است که مارچلو ماستروياني، آنوک اِمه و ميشل پيکولي در آن ايفاي نقش کردهاند. همچنين برتران تاورنيه، فيلمساز فرانسوي، فيلم «زندگي و ديگر هيچ امّا»، بهبازيگري فيليپ نوآره، را براساس اين رمان ساخته است.
از کتاب «ژنرال ارتش مرده» در خود آلباني هم اقتباس سينمايي ساخته شده است.
مروري بر کتاب «ژنرال ارتش مرده»
اسماعيل کاداره در کتاب «ژنرال ارتش مرده» ماجراي يک ژنرال ايتاليايي را روايت ميکند که حدود بيست سال بعد از پايان جنگ جهاني دوم، بهجستجوي اجساد سربازاني که در اين جنگ و در جريان حمل? ايتاليا به آلباني کشته شدهاند، به آلباني رفته تا اين جسدها را از زير خروارها خاک بيرون بکشد. اين جسدها در روستايي دفن شدهاند و کارِ جستجو و يافتن و شناسايي و جمعآوري آنها کاري دشوار و طاقتفرسا است.
در کتاب «ژنرال ارتش مرده» ميبينيم که ژنرال ايتاليايي در ابتدا با جلال و جبروت و با اين تصورِ برآمده از تبليغات رسمي که براي انجام يک مأموريت بزرگِ مليميهني و آفريدن يک حماس? بزرگ به آلباني اعزام شده، جستجوي خود را آغاز ميکند اما هرچه در مأموريت خود پيشتر ميرود آن خيالپردازيهاي شکوهمند و حماسي جاي خود را به نوميدي و يأس و احساس پوچي و سرخوردگي ميدهند.
ژنرال، با بيرون کشيدن اجساد سربازان از زير خاک، خود را ميان ارتشي مرده مييابد و گويي حقيقت جنگ، که چيزي بهجز مرگ و تباهي براي هيچوپوچ نيست، چون کابوسي بر او آشکار ميشود. او حالا در احاط? اجساد سربازاني است که براي هيچوپوچ کشته شدهاند.
از طرفي کشيشي که در کتاب «ژنرال ارتش مرده» ژنرال را در مأموريتش همراهي ميکند به او هشدار ميدهد که مراقب کاري که در خاک آلبانياييها انجام ميدهد باشد چون اين نبش قبر براي مردم روستايي که او براي انجام مأموريتش به آنجا رفته است معناي خوبي ندارد و آنها اگرچه سکوت کردهاند اما بهنحوي انتقام خود را خواهند گرفت.
کاداره در کتاب «ژنرال ارتش مرده»، از خلال نقل ماهران? قصهاي جذاب با سوژهاي بديع، تصويري تلخ و تکاندهنده از خشونت و بيهودگي جنگ و عواقب شوم آن و سربازاني که در جنگ قرباني جاهطلبيهاي صاحبان قدرت ميشوند به دست ميدهد و رمان را به صحن? بحثهايي بنيادين و تأملبرانگيز درباب جنگ بدل ميکند.
دربار? اسماعيل کاداره، نويسند? کتاب «ژنرال ارتش مرده»
اسماعيل کاداره (Ismail Kadare)، متولد 1936، داستاننويس، شاعر، جستارنويس، فيلمنامهنويس، نمايشنامهنويس و روزنامهنگار آلبانيايي است. او همسر هلنا کاداره، داستاننويس، فيلمنامهنويس و مترجم آلبانيايي و پدر بسيانا کاداره، ديپلمات آلبانيايي، است.
اسماعيل کاداره يک چهر? برجست? ادبي و يک روشنفکر بينالمللي است. او بابت آثارش جوايز زيادي گرفته که از جمل? آنها ميتوان به جايز? من بوکرِ سال 2005 اشاره کرد. او همچنين جزو نويسندگاني است که نامشان کموبيش پاي ثابت گمانهزنيهاي مربوط به جايز? نوبل ادبيات است.
کاداره را با نيکلاي گوگول، فرانتس کافکا، جورج اورول، ميلان کوندرا، گابريل گارسيا مارکز و بالزاک مقايسه کردهاند. از کاداره همچنين بهعنوان يکي از بزرگترين نويسندگان و روشنفکران قرن بيستم و بيستويکم و صدايي جهاني عليه توتاليتاريسم ياد ميشود. او از نويسندگاني است که دورهاي از زندگي حرفهاياش را در آلباني کمونيستي و تحت فشار خفقان و سانسور گذرانده و بابت نوشتههايش آزارها ديده است. سه رمان کاداره در زماني که او هنوز در آلبانيِ کمونيستي زندگي ميکرد در آن کشور ممنوع شد و کاداره براي فرار از سانسور به ترفندهايي مانند تمثيل و افسانه و کنايه و رمز متوسل شد.
کاداره از منتقدان جدي و سرسخت سياستهاي سختگيران? آلبانيِ کمونيستي بود. او سرانجام در سال 1990 به فرانسه پناهنده شد چون در آلباني بهشدت زير فشار حکومت بود و از طرف پليس مخفي امنيت اين کشور تهديد ميشد.
نيويورک تايمز اسماعيل کاداره را يک شخصيت ملي توصيف ميکند و ضمن مقايس? محبوبيت او در آلباني با محبوبيت مارک تواين در امريکا، مينويسد: «بهسختي ميتوان خانوادهاي آلبانيايي را بدون کتابي از کاداره يافت.»
گفتني است که از ده? 90 ميلادي هر دو حزب بزرگ سياسي در آلباني از کاداره خواستهاند که نامزد رياست جمهوري اين کشور شود اما او قبول نکرده است.
کتاب «ژنرال ارتش مرده»، چنانکه پيشتر اشاره شد، اولين رماني بود که از کاداره منتشر شد. البته او قبل از اين رمان، يک رمان ديگر هم نوشته بود که متن کامل آن، بهدليل سانسور، بسيار دير به چاپ رسيد. کاداره با کتاب «ژنرال ارتش مرده» و ترجم? اين کتاب به زبان فرانسوي، به شهرتي وراي مرزهاي آلباني دست يافت اگرچه منتقدان رسمي آلبانيِ کمونيست، اين رمان را به اين دليل که در چارچوبها و قالبهاي ادبيات رئاليسم سوسياليستي نوشته نشده بود، مورد انتقاد قرار دادند و به آن تاختند. کاداره پيش از انتشار کتاب «ژنرال ارتش مرده»، بيشتر بر سرودن شعر تمرکز داشت و در آلباني او را بهعنوان شاعر ميشناختند.
از ديگر آثار اسماعيل کاداره ميتوان به کتابهاي «زمستان سخت»، «کاخ روياها»، «آوريل نافرجام»، «دخترِ آگامِمنون»، «عُقاب» و «سرير سرخ» اشاره کرد.
دربار? ترجم? فارسي کتاب «ژنرال ارتش مرده»
کتاب «ژنرال ارتش مرده» با ترجم? محمود گودرزي در نشر افق منتشر شده است. اين ترجمه براساس ترجم? فرانسوي اين رمان انجام شده و مبناي آن نسخ? نهايي ترجم? فرانسوي، منتشرشده در انتشارات فايار، بوده است.
محمود گودرزي، متولد 1356، مترجم ايراني است. گودرزي فارغالتحصيل کارشناسي ادبيات فرانسه از دانشگاه تهران است. از او ترجمههاي مختلفي از ادبيات داستاني کلاسيک و مدرن جهان منتشر شده که بعضي از آنها عبارتند از: «کانديد يا خوشباوري»، «سفرهاي گاليور»، «پيير و ژان»، «دراکولا»، «شکار و تاريکي»، «اتاق قرمز»، «شاهين مالت»، «بَري ليندون» و «عُقاب».
گودرزي همچنين آثاري را در زمين? کتاب کودک و نوجوان، زندگينامه و ادبيات نمايشي به فارسي ترجمه کرده است که از آن جمله ميتوان به کتابهاي «سندباد (سفر به سوي خطر)»، «محمد علي: سلطان رينگ»، «گابريل گارسيا مارکز»، «جرم داريم تا جرم» و «وودي آلن» اشاره کرد.
از کتاب «ژنرال ارتش مرده» سالها پيش ترجم? ديگري هم منتشر شده که مترجم آن مجيد حاتم و ناشرش انتشارات فکر روز است.
